Como exportar o teatro galego ao exterior?

A noticia foi vendida como parte dunha "estratexia de internacionalización" do teatro galego: o Centro Dramático Galego (CDG) levará a súa montaxe Shakespeare en Roma ao Festival Internacional de Teatro Clásico de Mérida. Shakespeare en Roma sintetiza as catro obras que o autor inglés situou na Roma antiga (Coriolano, Xulio César, Antonio e Cleopatra e Tito Andrónico) en versións duns corenta minutos cada unha e preséntaas nun espectáculo nas que son ofrecidas sen solución de continuidade. A montaxe implica un equipo de dirección para cada obra, unha persoa que elabora a dramaturxia de cada unha das pezas e un elenco de oito actores que cambian os seus papeles segundo o título posto en escena en cada momento. Foi representada no Colexio de Fonseca, en Santiago de Compostela, do 9 de febreiro ao 2 de abril. Esta quinta feira, un comunicado da Academia Galega de Teatro mostraba "rexeitamento e incomprensión" ante o que considera o "abandono da lingua propia da Galiza" por parte do CDG, xa que a obra se representará no encontro de Mérida -os días 18 e 19 de xullo- nunha versión en castelán realizada ad hoc. O comunicado da Academia destaca que a obra non se representará máis que no festival estremeño e que non haberá outras citas que xustifiquen o traballo de volver ensaiar a obra en castelán. No seu comunicado, a Academia considera que "o contexto dos festivais internacionais é o propicio para mostrar as capacidades das linguas. Por unha parte, explican, o público que acode "está afeito asistir a espectáculos en calquera idioma -de feito, ese é un dos incentivos deste tipo de encontros-". Por outra, aseguran que os organizadores "contan coa estrutura técnica necesaria para ofrecer un espectáculo subtitulado sen menoscabar a función". O Centro Dramático Galego castelaniza a obra 'Shakespeare en Roma', orixinalmente en galego, para levala a Mérida Mostrar o traballo do sector Consultado por Nós Diario, o director do CDG, Fran Núñez, explica que "o Festival de Mérida hai tempo que non ofrece funcións subtituladas. Nós exploramos esa posibilidade e mesmo ofrecemos novas tecnoloxías para que o espectador poida seguir a representación en castelán desde o móbil, pero o problema é que este é un espectáculo con demasiado texto para que sexa cómodo seguila desta maneira. Ante a disxuntiva de ir en castelán ou non ir, preferimos entrar nun circuíto que mostre as potencialidades das persoas profesionais do sector que temos na Galiza". Núñez lembra que noutras ocasións si que teñen acudido a outros festivais, como por exemplo o de Almagro, con funcións subtituladas, "mais é difícil entrar en escaparates como o que ofrece Mérida nunha lingua diferente ao castelán polas prevencións que ten o público ante o subtitulado; entón hai que ir aproveitando as oportunidades de mostrar o noso traballo pouco a pouco, hai que tomalo como un labor a longo prazo". O teatro galego loita pola estabilidade A realidade plurilingüe do Estado español Xosé Barato, secretario da directiva da Asociación de Actores e Actrices de Galiza (AAAG) cre que "un festival como o de Mérida, que conta con apoios públicos, debería ser máis sensíbel á realidade plurilingüe do Estado. Desde o noso punto de vista, a normalidade sería que se puidese representar en galego en calquera territorio", declara en conversa con este medio. "Por unha parte, non ten moito sentido volver a ensaiar todo un espectáculo para dúas representacións nun festival que se autodenomina internacional. E por outra, debería formar parte das funcións do CDG traballar para que se visibilice e normalice a lingua galega en calquera contexto. Non nos parece normal que se acepte un cambio de idioma para acudir a un evento destas características". "Nos últimos tempos", apunta Barato, "institucións estatais como o Inaem (Instituto Nacional de las Artes Escénicas y de la Música) ou o Centro Dramático Nacional están dando pasos para recoñecer esa realidade plurilingüe con programacións e coproducións que a teñen en conta. Ter que volver a traducir ao castelán unha obra en galego é un retroceso á que non lle atopamos xustificación". Ifixenia e a relatividade dos ventos Antecedentes Nos últimos tempos varias compañías galegas invitadas por institucións estatais tiveron a oportunidade de representar en galego, non só en festivais, senón tamén en teatros cunha programación regular. Mais tamén é certo que en determinados espazos esa opción resulta máis difícil e as únicas alternativas son ir en castelán ou non ir. "En realidade", aclara Núñez, "non é a primeira vez que o CDG vai a un festival internacional en castelán e nunca pasou nada. Incluso en lugares onde acudían compañías de todo o mundo facendo a función na súa lingua orixinal e con subtítulos. Foi o caso de Noite de Reis, durante o Goberno bipartito de PSdeG e BNG, ou A ópera dos tres reás, co Partido Popular na Xunta. Dados estes antecedentes, sorpréndeme que agora se levante esta polémica, como se fose a primeira vez que se escolle esta vía". Eduardo Alonso, vicepresidente da Academia Galega de Teatro, declara a Nós Diario que a "Academia non se manifestou naquel momento pola razón de que non existía. En todo caso, a Ópera de tres reás non se traduciu ad hoc para ir a un festival, senón que se fixo a versión castelá para unha tempada de tres semanas no teatro Fernán Gómez de Madrid e iso colócanos noutra situación diferente. Trátase de non repetir erros do pasado e de aproveitar unha maior apertura das institucións estatais para mostrar o teatro galego tal e como é. E, nese sentido, a lingua é un sinal de identidade que cremos irrenunciábel nese contexto". Debate aberto na Coruña: Teatro Colón ou Teatro María Casares? O problema da promoción exterior A polémica levantada polo comunicado da Academia mostra que a exportación do teatro galego -e por extensión, da cultura galega en xeral- está lonxe de chegar a consensos entre os propios implicados. Máis alá das prevencións que unha ou outra postura poidan provocar, cumpriría reflexionar sobre modelos de exportación, obxectivos, estratexias e prazos. E probabelmente a creación dun Instituto que teña como cometido a promoción da cultura galega no exterior, axudaría nalgunha medida a solventar problemas e a unificar posicións.