'Cando elas toman os muros' visualiza a reivindicación feminista sobre os muros da Galiza

Linda Nochlin, historiadora da arte, profesora e escritora estadounidense, preguntábase a comezos dos anos 70 Por que non houbo grandes mulleres artistas? No seu ensaio de 1971, titulado con esa mesma pregunta, Nochlin concluía que a aplicación da perspectiva de xénero na arte non se reduce a dar visibilidade ás artistas que existiron e que foron invisibilizadas na historia, senón que debe tamén analizar os factores que provocaron o seu esquecemento. Hoxe, 52 anos despois da publicación do ensaio, a Vicerreitora de Igualdade, Cultura e Deporte da Universidade da Coruña (UDC), Cristina López Villar, engade ao respecto que “silenciar a historia das mulleres é unha forma máis de violencia simbólica”. “Silenciar a historia das mulleres é unha forma máis de violencia simbólica” Para rachar coa inercia de continuar a publicar obras que reproducen unha ideoloxía heteropatriarcal, a área de cultura da UDC, coa colaboración da Deputación da Coruña, impulsou a edición do libro Cando elas toman os muros: feminismo e arte urbana en Galicia, da man de 7H Cooperativa Cultural. O proxecto, que se presenta mañá no instituto Rafael Dieste da Coruña, busca “espertar a curiosidade sobre a pintura de rúa, mais tamén descubrir interesantes referentes para a mocidade da Galiza”, explica López Villar no prólogo da obra. Os feminismos na conquista dos muros Cando elas toman os muros confórmase así como a primeira aproximación á necesidade de revisar no país a arte urbana en chave de xénero. Composta por distintos bloques temáticos, a obra, parafraseando o título de Nochlin, parte da pregunta, “Onde están as artistas na historia da arte urbana?”. A adxunta da área de cultura da UDC, Leticia Eirín, explica a Nós Diario que a proposta xurdiu como unha necesidade de visibilizar o papel das mulleres neste ámbito, un papel tradicionalmente ocultado. Se ben calquera persoa pode desfrutar da lectura desta obra, está especialmente dirixida ao alumnado de Secundaria, cuxos libros de texto “non recollen a historia protagonizada por mulleres”. O obxectivo é crear referentes nos que a mocidade poida inspirarse. “Ocupar un espazo público por parte das artistas é un acto de deconstrución dos discursos do patriarcado”, asegura López Villar. A rúa convértese así no espazo de aparición que as mulleres encontran para facerse ver a través da súa ocupación. “A arte urbana é de por si unha transgresión”, sostén Eirín. De feito, engade que “nun inicio era ilegal, e segue séndoo en certa medida na sociedade actual”. Os graffitis e os murais nacen da necesidade de plasmar nos muros a realidade que viven as persoas nun contexto concreto. O libro revela como xa na prehistoria existían manifestacións de arte mural datadas hai 10.000 anos a.C. Con todo, a orixe dos graffitis, tal e como se coñecen na actualidade, remóntase á cultura urbana norteamericana dos anos 70, moi marcada por movementos como o hip-hop. Cinco murais de Carballo, Lugo e Cambre optan a converterse no mellor do mundo Dez muralistas galegas O libro, redactado por Clara R. Cordeiro e Sara Alonso Rodríguez, de 7H Cooperativa Cultural, ademais de realizar un breve repaso histórico, fai unha selección de artistas urbanas actuais. A nivel internacional, destácanse as estadounidenses Lady Pink e Swoon, e, no ámbito galego, introdúcese a obra de Abi Castillo, Aldara Thunderbird, Doa Oa, Iria Fafián, Lidia Cao, Lula Goce, Lupita Hard, Nana, Porte Jeremías e Sax. “Destas dez mulleres seleccionadas, algunhas xa gozan dun amplo recoñecemento a nivel internacional”, asegura Eirín. Estes traballos, puntualiza, xa non son graffitis, é dicir, deseños ou inscricións realizados en espazos públicos, senón que aquí cumpriría falar de muralismo, entendido como a manifestación artística que usa superficies murais como medio de expresión plástica. Arte urbana posgraffiti Como se pode comprobar ao longo do libro, os murais realizados por mulleres adoitan representar personaxes femininos de formas moi diversas. “Tenden a desenvolver temáticas feministas que van contra a violencia heteropatriarcal”, explica Eirín. “É lóxico que as mulleres fagan homenaxes a outras mulleres” a través da pintura; “son as súas preocupacións”. Ademais, tamén son recorrentes os deseños vinculados á natureza. Moitas artistas teñen moi en conta os espazos nos que traballan; ás veces son estruturas abandonadas nas que a vexetación nace entre as ruínas, “polo que ten sentido que a manteñan nas pinturas”. A pesar de que a arte urbana presenta un carácter alternativo que roza a rebeldía, a Eirín resúltalle curioso que, ao observar as biografías das artistas urbanas, “todas elas teñen unha formación regrada no ámbito: algunhas estudaron Belas Artes, outras formáronse en escolas de arte superior, etc. Paréceme relevante que elixisen dedicarse a este ámbito máis transgresor”. Nesta liña, engade que o feito de que sexan pintoras, permite que se perciba un alto nivel artístico no panorama de arte urbana. "A arte urbana está máis en auxe que nunca". Esta é a mensaxe de dous lugueses candidatos a mellor mural do ano Aínda que esta disciplina estea moi masculinizada, Eirín asegura que as artistas “están conseguindo o seu espazo con moita forza”. “Nun ámbito reducido, como o galego, xa temos un libro no que aparecen dez mulleres relevantes na arte urbana que traballan profesionalmente [nesta disciplina]”, asegura Eirín. “As mulleres están gañando terreo”, engade, “sempre existiron as artistas, por iso cómpre investigar os seus traballos e traelas como referentes á actualidade”. A participación feminina nos festivais de arte urbana é de 7% Cando elas toman os muros: feminismo e arte urbana en Galicia preséntase mañá no IES Rafael Dieste da Coruña, no marco da semana cultural que está a conmemorar o centro. No acto participarán a Vicerreitora de Igualdade, Cultura e Deporte da UDC, Cristina López Villar, o Deputado de Cultura, Xurxo Couto, a Directora do Servizo de Publicacións da UDC, Nieves Pena Sueiro, e representantes da cooperativa cultural 7H Cooperativa Cultural. Após a presentación, o libro será distribuído nas librarías. Marián Fernández: "As mulleres, na arte urbana da Galiza, están gañando terreo mais seguen discriminadas" Leticia Eirín, espera que a obra teña unha boa acollida entre a mocidade. “É un libro que trata unha temática moi próxima e actual que lle pode interesar”, indica. “A obra contribúe a traer referentes de mulleres artistas á actualidade”. Nesta liña, engade que, así como este libro, os festivais de arte urbana, como o Desordes Creativas de Ordes ou o Rexenera Fest de Carballo, tamén xogan un papel “moi relevante” ao respecto da consideración que a sociedade ten desta. Os graffitis adóitanse concibir como algo “alternativo”, mesmo “ilegal”, e estas propostas “axudan a introducir [esta disciplina] na regra, no socialmente admitido”. Porén, advirte de que a presenza feminina nos festivais continúa a ser moi inferior á masculina, cunha media de apenas 7% de participación de mulleres.