'Auto-tune' ou o eterno debate entre o recurso estilístico e o artificio corrector

As sonoridades novas, parellas non só a estéticas propias senón a efectos diferentes, tenden a crear reticencias entre as filas dos ouvidos máis conservadores, quer da crítica quer do público. Xéneros hoxe tan asentados como o jazz, o rock ou o hip hop vivírono no seu momento. Unha das últimas incomprensións desta sorte semella terse cebado, e non desde hai pouco, co auto-tune. O xiro cara ás músicas urbanas que representa o último single das Tanxugueiras, "Midas", converteuse no detonante dun debate que vén de lonxe. "Son pavas que cantan que flipas e paréceme unha faltada máxima que se rexeite o seu traballo porque usan auto-tune cinco segundos do tema", opina Alberto Mira 'Berto', que forma xunto a Fernando Peleteiro 'Fer' o dúo de pop e trap Verto. Desde a súa conta oficial de Twitter defenderon as pandeireteiras nunha discusión que pon de manifesto conflitos que teñen a ver, de maneira máis ampla, coa propia concepción da música. "O auto-tune é un recurso malentendido", di Sabela Maneiro "Fainos graza e encántanos o debate", confesa Sabela Maneiro, das Tanxugueiras, que xa agardaban que a estética do seu novo sinxelo espertase reticencias, mais non que tivese tanta repercusión, algo do que se mostran contentas, mesmo co "piropo" que recibiron dalgunha parte de parecérense a Rosalía (a cantante, non a nosa). "O auto-tune é un recurso malentendido, se abusas del pode ser contraproducente. Pero é como a reverb, as bases ou os samplers", manifesta Maneiro. "É unha ferramenta, como a distorsión dunha guitarra", opina Cibrán García, vocalista do dúo de trap Boyanka Kostova, considerado pioneiro no xénero na Galiza. Cal é, daquela, a controversia? Pois resulta que este procesador de audio permite enmascarar inexactitudes ou erros na entoación, facendo que a afinación sexa moito máis precisa. A harmonización que propicia aumenta deste modo a calidade das partes vocais sen que se note o procesamento. Mais dándolle valores extremos aos parámetros, o auto-tune emprégase tamén como un efecto de voz, un recurso estilístico que se popularizou especialmente cara a finais da década dos 2000. Con todo, esta distorsión xa fora empregada, de maneira icónica, no "Believe" de Cher, alá por 1998, con semellante éxito que durante un tempo mesmo se denominou o efecto co seu nome. Identificado con artistas de distintos xéneros, como T-Pain no rythm and blues (quen tamén o bautizou durante algún lapso) ou Eiffel 65 no eurodance, foi empregado puntualmente por outros, como os recoñecidos Radiohead en Amnesiac (2001). No eido que nos ocupa, Mira sinala o rapeiro Kanye West como quen o estendeu nas músicas urbanas, no álbum 808s And Heartbreas (2008), recibindo reacción negativas por entrar nesa dimensión lírica falseada. Empregado tamén nos terreos do pop (Britney Spears, Madonna), atopa hoxe o seu lugar máis recoñecido (ou criticado) nos cada vez máis centrais arrabaldes do trap, erguéndose case como un dos seus trazos caracterizadores. Ferramenta correctora A polémica xorde polo rol corrector do auto-tune, polo que se asocia como indicativo dunha inhabilidade para cantar en ton, poñendo en dúbida o talento de quen o emprega. Así, unha das censuras máis habituais é que o usa "quen non sabe cantar", explica Mira, afeito a esta clase de comentarios. "Hai cantantes que acoden a el para cubrir carencias a nivel vocal", matiza Maneiro -argumento que no caso das Tanxugueiras parece doado desbotar-, que o ve como "un efecto moi potente e diferente". "A corrección úsana todos os artistas", indica Mira, "todos os instrumentos, e a voz tamén o é, usan plugins, efectos que fan que soen mellor" "A corrección úsana todos os artistas", indica Mira, "todos os instrumentos, e a voz tamén o é, usan plugins, efectos que fan que soen mellor". En todo caso, seguindo esta liña, para el habería que desacreditar as numerosas tecnoloxías que facilitan hoxe a creación: Midi, sintetizadores, cuantificadores... Tecnoloxías de democratización Para García "o auto-tune implica unha democratización da música, calquera que teña boas ideas pode facer cancións". O seu compañeiro de Verto coincide: "Énchese a boca falando de talento", di, lembrando que a composición vai alén de cantar ben ou mal, tamén está na melodía. "Hai quen ten a idea de que para ser músico ou artista tes que ser un virtuoso, ter a voz de James Brown", acrecenta o de Boyanka. Para García "o auto-tune implica unha democratización da música, calquera que teña boas ideas pode facer cancións" "Antes todo era en estudios nos que tiñas que pagar 3.000 euros, hoxe podes facelo na túa casa con moi pouco investimento e unha nocións básicas de música. Iso faino máis accesíbel", explica o de Verto. E é que a música, se ben é unha disciplina de estudo, tamén ten unha dimensión espontánea, que xorde en quen non ten coñecementos intelectuais dela, de maneira intuitiva. O auto-tune pode funcionar como "facilitador", destaca Mira. Prexuízos vixentes Contra todo isto, xorden opinións con frecuencia "marcadas por prexuízos" que parten dunha "concepción arcaica da música" e que para Mira se alimentan do uso do auto-tune nos xéneros máis comerciais que ateigan as listas de éxitos. "Moitas veces teñen de fondo o clasismo ou o racismo cara aos artistas que os empregan", acrecenta. Outro debate, apunta o de Verto, sería o da masificación da música executada dunha maneira perfecta, por ordenador, que homoxeneiza as formas máis escoitadas. Nesta liña situábase un dos detractores internacionalmente declarados, o rapeiro Jay-Z, que asinaba en 2009 unha canción titulada "(D.O.A.) Death Of Auto-Tune" ["A morte do auto-tune"], mais non contra o seu uso creativo -ao que el mesmo acudiría nun par de faixas de Bionic (2010)-, senón como un "truco" que se estaba volvendo demasiado habitual na industria. Así as cousas, o rexeitamento directo dun tema ou artista só polo auto-tune non deixa de ser para Mira resultado dun estereotipo, decote sen discurso máis alá do "isto é unha puta merda" que grupos como o seu están tan fartos de desouvir. De moda ou non, o recurso aí o é. "Como se use depende de cadaquén", conclúe Maneiro.