Se a algún lugar non chegaron, axiña aparecerán

Nos últimos días espallouse nas redes sociais a canción "Se non me defendo, non me protexes", lanzada pola artista MJ Pérez, que apoia as reivindicacións contra a celulosa proxectada por Altri en Palas de Rei. Desde conflitos anteriores, como os das Encrobas ou Xove Nuclear, até as actuais loitas contra os macroproxectos eólicos e mariños e as industrias contaminantes, a cultura galega popular estivo sempre presente nas reivindicacións ecolóxicas na Galiza. Grupos musicais e artistas como Fuxan os Ventos, Suso Vaamonde ou A Quenlla foron pioneiros na incorporación da música de intervención nestas causas. E este legado cultural perdura hoxe, adaptándose aos retos contemporáneos. Mais se hai unha canción que continua a simbolizar a loita contra este tipo de proxectos contra o medio ambiente e o desenvolvemento sustentábel e autocentrado, seguramente sexa a "Cantiga das Encrobas", de Fuxan os Ventos. Xurxo Souto, nunha publicación da Real Academia Galega en que fai un percorrido polo contributo e protagonismo de Manuel María na creación da música galega contemporánea, explica o contexto e pon en destaque a relevancia histórica desta canción, que naceu en resposta ás loitas populares dos anos setenta contra a construción da central nuclear en Xove, a destrución da praia de Baldaio ou as celulosas en Quiroga e no Anllóns. O encargo da canción, relata Souto, foi feito a través de Xosé Luís Rivas Cruz, 'Mini', quen achegou a melodía baseada nun cantar tradicional, mentres que Manuel María elaborou os versos. A "Cantiga das Encrobas" ilustra o papel que a música desempeña como portadora da memoria colectiva e de ligazón entre xeracións Xurxo Souto apunta tamén a que a creación da "Cantiga das Encrobas" reflicte a influencia dos movementos culturais e educativos na Galiza dos anos setenta. 'Mini', destinado como mestre en Sober, atopou na libraría Xistral, en Monforte, os poucos libros en galego dispoñíbeis para o ensino, o que o levou a establecer relacións con Saleta e Manuel María. Este ambiente cultural propiciou, pois, a creación da canción, que se convertería nun símbolo da loita popular. E que, a día de hoxe, continúa a ter plena vixencia e significado: "Nas nosas terras labregas, fértiles e feiticeiras, queren erguer celulosas que cheiran como esterqueiras", di unha das súas estrofas; que a seguir continúa con "Queren encher a Galicia de industrias contaminantes e que o noso pobo siga a producir emigrantes". Burlar a censura A pesar das dificultades e da censura, que obrigou a substituír "forzas da garda civil" por "cabaleiros de servir", Fuxan os Ventos encontrou formas de levar adiante a súa música comprometida. Un dos membros do grupo, Xosé Luís Freire, relataba hai pouco para Galician Tunes as vicisitudes e contratempos que tiveron que sortear verbo da canción: "Cando xa tiñamos gravada a 'Cantiga das Encrobas', a discográfica comunicounos que non pasaba a censura e a pouco máis nos arruína a saída do disco. Non sabemos como, pero a discográfica conseguiu que nos permitisen editalo, pero tivemos que comprometernos a non cantala en público nin emitila pola radio. Pasamos un tempo sen cantala, pero sempre había alguén no público que nola pedía e, ao final, pasou a ser obrigatorio cantala en cada actuación". Así pois, a "Cantiga das Encrobas" é un símbolo de resistencia contra os proxectos industriais contaminantes e axiña se converteu nun himno en defensa da terra para moitas xeracións, inspirando á acción e fortalecendo o espírito de resistencia. O seu legado perdura como un recordatorio da importancia da música e da arte como ferramentas de cambio social e ambiental, e como un chamado á acción para protexer o noso contorno natural para as xeracións futuras. Ademais, a "Cantiga das Encrobas" tamén ilustra o papel que a música desempeña como portadora da memoria colectiva e de ligazón entre xeracións. A súa permanencia ao longo do tempo é testemuña do seu impacto perdurábel na conciencia social galega e da súa capacidade para inspirar acción en prol dunha causa común. Desde os anos setenta até ao presente, a canción continúa a resoar nos corazóns da xente, lembrándonos a importancia de manter viva a chama da loita ecolóxica. Un recordatorio da capacidade da arte para facer soar a voz das comunidades e defender os dereitos da terra e das xentes que a habitan. Un chamado aos corazóns e ás conciencias, recordándonos sempre que a loita pola defensa da terra non pode descansar.