Por que son importantes os xulgados especializados en violencia de xénero?

A Galiza conta desde 2007 con dous xulgados especializados en violencia de xénero. Abriron as súas portas o mesmo ano que se aprobaba Lei galega para a prevención e o tratamento integral da violencia de xénero, con seis meses de diferenza. En xaneiro comezou a funcionar o xulgado de violencia sobre a muller de Vigo e en xullo, o da Coruña, após se fechar a súa creación en decembro de 2006. Son as únicas salas específicas, con equipos propios, dedicados a enxuizar delitos de violencia de xénero cometidos no ámbito da parella ou a ex parella en todo o territorio galego, nos partidos xudiciais de Vigo e A Coruña, os máis grandes da Galiza. Nos 43 restantes non existen xulgados exclusivos de violencia de xénero mais hai tribunais compatíbeis, que ademais doutros asuntos atenden os de violencia sobre a muller, un por partido xudicial. Quen se encarga aquí de violencia machista –un crime, lesións, ameazas, maltrato– son os xulgados de primeira instancia e instrución ou os xulgados de instrución nas cidades de Ourense, Lugo, Compostela, Ferrol e Pontevedra. Menores e vítimas: a violencia contra a rapazada perpetúase se non se repara Novos xulgados exclusivos Nestas cinco urbes a reclamación de crear xulgados especializados vén de lonxe, nomeadamente nas tres primeiras, cuxa posta en marcha foi valorada nas programacións do Ministerio de Xustiza no último lustro. Porén, non foi até este ano que a Xunta da Galiza máis o Tribunal Superior de Xustiza da Galiza (TSXG) solicitaron formalmente a creación dun órgano específico en Santiago de Compostela. A Comisión Mixta de Xustiza, presidida por José María Gómez e Díaz-Castroverde, presidente do TSXG, e polo vicepresidente segundo da Xunta, Diego Calvo, acordou o pasado mes de marzo demandar ao Ministerio de Xustiza a creación de nove unidades xudiciais para a Galiza en 2023. Por orde de prioridade, o xulgado de violencia sobre a muller de Santiago, con competencia comarcal (Negreira, Ribeira e Padrón), ocupaba o primeiro lugar, xa que "se considera necesario para pór ao dispor das vítimas todos os medios dos que a Administración dispón", xustificou Díaz-Castroverde, ao tempo que resaltou a intención de estender este modelo a outras cidades de Galiza. Xa o BNG, a través do seu deputado no Congreso, Néstor Rego, reclamara cinco novos órganos especializados, a comezar polos de Ourense, Lugo e Compostela, onde carecen destas unidades "malia existir informes que sinalan a necesidade de avanzar na súa creación". Tempo e apoio, piares para recuperarse da violencia machista: "Superar o medo, a culpa e a vergoña é moi complicado" Porén, o Ministerio de Xustiza avanzou que, polo momento, non crearía ningún outro xulgado exclusivo de violencia sobre a muller na Galiza, por "existir outras necesidades xudiciais máis urxentes" e apreciar "baixa lixitiosidade" en materia de violencia machista. O anuncio do Goberno, en resposta a unha pregunta de Rego no Congreso, produciuse poucos días antes de que BNG e PSOE alcanzasen un acordo para a investidura de Pedro Sánchez no que figura, entre outros, o compromiso de crear cinco novos xulgados de violencia de xénero "con todos os medios precisos para o seu correcto funcionamento" e con partidas propias nos Orzamentos Xerais do Estado de 2024 para a posta en marcha dos de Compostela, Lugo e Ourense. A especialización suma A creación de xulgados específicos está recollida no Convenio de Istambul e recomendada tanto por organismos internacionais como estatais, como Observatorio de Violencia sobre a Muller. Tamén figura no Pacto de Estado contra a Violencia de Xénero de 2017 e que se vén de prorrogar. "A estatística é moi clara: cando se especializan os xulgados as denuncias nesa demarcación territorial aumentan en dous anos, de media, un 20%". Esta suba, razoa a maxistrada especializada en Igualdade e Violencia Paz Filgueira, evidencia que o sistema funciona. "Incentivan que as mulleres denuncien e incentivan a persecución e a investigación do delito por parte das autoridades gobernativas. Os beneficios son inmensos". Filgueira considera a creación de novos xulgados de violencia sobre a muller unha medida "imprescindíbel" tamén de cara "á protección e amparo das persoas menores, xa que a denuncia da proxenitora eleva o benestar das crianzas en contornos de violencia". Xosé Cabido: "Se os homes reproducimos o modelo patriarcal, estamos colaborando con aqueles que fan dano ás mulleres" Comarcalización A comarcalización de xulgados específicos de violencia de xénero é unha alternativa para os partidos xudiciais máis pequenos, mais con garantías para as vítimas. Estabelece unha distancia máxima de 50 quilómetros e non máis de 40 minutos de desprazamento. "Hai medios telemáticos dos que se pode botar man pero hai delitos graves que o mellor é que se atendan de forma presencial, ademais de que a vítima ten dereito a ser escoitada de forma directa", explica Paz Filgueira. Para un territorio como o galego, cunha poboación dispersa, sobre todo no rural, a comarcalización "só pode achegar beneficios". E non só en termos de denuncias, tamén en termos de concienciación das persoas e de especialización de todos os servizos e institucións que rodean o sistema. "Comercializar supón ampliar todos os organismos satélite e exixe pór máis equipos psicosociais adaptados e especializados en materia de muller, violencia e menores". E cómpren, indica Filgueira, "porque os xulgados de violencia asumirán axiña os delitos contra a liberdade sexual, que requirirán moitos apoios forense, técnicos e gobernativos específicos". Nas cidades, pero sobre todo, no rural. "Especializar só pode traer grandes avances en cinco ou dez anos", conclúe. Desigualdade e violencia: feminismo tamén no ámbito laboral O rural reclama fondos e tribunais exclusivos contra a violencia machista Incentivar as denuncias nas zonas rurais é unha prioridade que recolle o Pacto de Estado contra a Violencia de Xénero que vén de ratificar o Tribunal de Contas do Estado, que urxe unha maior disciplina financeira para reducir as diferenzas entre as urbes e o rural e que confirman asociacións de vítimas como Mirabal. Ana Saavedra, a súa presidenta, coñece ben as dúas realidades. Leva 15 anos traballando coas vítimas "a pé de xulgado", no específico da Coruña, mais tamén no xulgado mixto de Betanzos, encargado dos delitos de xénero deste partido xudicial, integrado por 17 concellos eminentemente rurais. Na Coruña, de media, hai oito ou nove vítimas diarias que necesitan acompañamento e información. Cando menos, hai catro, e o persoal psicosocial é insuficiente para unha carga de traballo tan elevada. Se atenden unha muller, outra ten que esperar. Nin co apoio de asociacións como Mirabal poden con tanto traballo". Porén, salienta, é un recurso esencial que no xulgado de Betanzos non hai. "Moitas vítimas acoden soas, e outras, por medo, vergoña ou a presión do contorno, desisten antes, mesmo a entrar pola porta". No xulgado exclusivo de violencia sobre a muller, a Fiscalía está sempre "en persoa", mentres que no resto comparecen por videochamada. Na Coruña, observa Saavedra, hai todo un servizo xurídico a disposición da vítimas. "E todo vai rápido para que a muller saia canto antes coas medidas de protección que necesita". A especialización é o camiño, di, para mellorar a cobertura das áreas de maior risco municipal e dos grupos máis vulnerábeis, como as mulleres maiores do rural.