A relixión manda no ensino concertado: un de cada dous centros é católico

Na Galiza hai un total de 1.646 centros de ensinanza non universitaria —educación infantil, primaria, secundaria, bacharelato, formación profesional e ensino especial—, dos cales 1.227 son públicos e 419 de titularidade privada. Dentro desta clasificación, 227 escolas teñen subscritos concertos educativos coa Administración galega, cuxo custo total achégase aos 300 millóns de euros (12,2% do orzamento total de Educación, excluíndo a universidade). Mais, habida conta de que a Constitución de 1978 define o Estado español como "aconfesional" e sostén que "ningunha confesión terá carácter estatal", resulta salientábel o elevado número de escolas católicas concertadas que ten a Galiza a día de hoxe. En concreto, son 112 das 227 con concerto as escolas cun marcado carácter relixioso, isto é, practicamente unha de cada dúas, logo de que a Consellaría de Educación suprimira o pasado agosto o concerto co CPR Nosa Señora do Carme (O Grove). Nós Diario tivo acceso a estes datos após formular unha petición á Consellaría a través do portal de Transparencia da Xunta. A meirande parte destes centros englóbase na rede Escolas Católicas (EC), fundada en 2005 como herdeira da franquista Federación Española de Relixiosos do Ensino (FERE), operativa desde 1957. EC ten por obxectivo "fortalecer a escola católica e axudar as entidades titulares e os seus centros para desenvolver desde a súa identidade o seu papel evanxelizador e educativo". Aliás, insta a "desenvolver un papel fundamental na tarefa evanxelizadora da Igrexa española nun clima de mutua confianza". "Esta cuestión non nace da noite á mañá, forma parte dunha situación política que se crea coa Transición, nun momento no que hai no Estado español certa carencia de centros públicos, e a expansión da educación obrigatoria nos últimos anos do franquismo obrigaba a buscar alternativas", sinala a este xornal o secretario nacional da CIG-Ensino, Suso Bermello. Lembra que, daquela, "practicamente todo o ensino subvencionado estaba en mans de congregacións relixiosas, porque a rede pública era claramente ineficiente". Estes centros chamábanse así porque recibían subvencións do Estado, que foron "blindadas" en 1985 polo Goberno de Felipe González a través da Lei Orgánica do Dereito á Educación (LODE). É neste texto cando se comeza falar de centros "concertados". "A Igrexa católica era e segue a ser, malia que en menor medida, un elemento de poder, e controlar boa parte do sistema educativo é unha forma de exercer o seu poder", engade. Tamén Fernando Lacaci, presidente da Confederación de Anpas Galegas, incide neste aspecto: "O ensino concertado está nunha porcentaxe moi importante en mans de empresas vencelladas á relixión católica, e este non é un dato de menor importancia, porque non é posíbel que esa ideoloxía se separe dunha moral específica, en moitas ocasións contraria á orde civil estabelecida polas normas democráticas". Para el, que haxa centros privados que defendan "aspectos de convivencia disidentes co decretado na nosa legalidade" é de por si "algo discutíbel", mais, dado que moitos reciben fondos públicos, resulta "dificilmente compatíbel" a súa actividade cos "valores de participación e colaboración comúns ao espazo que compartimos". Pola súa banda, a Consellaría non deu resposta ás preguntas formuladas por Nós Diario a respecto da pertinencia destes concertos. A metade dos centros do Opus Dei teñen concertos Nove escolas privadas galegas están controladas —ou teñen vínculos estreitos— polo Opus Dei. Delas, cinco son concertadas: Aloia, As Acacias e Montecastelo, en Vigo, e Peñarredonda e Montespiño, na Coruña. Todas, a excepción de Aloia, pertencen á rede ultracatólica Fomento de Centros de Ensinanza, que desenvolve as súas actividades e docencia nos colexios "de acordo cos principios da doutrina católica". Estes cinco centros segregan o alumnado por sexo e só aceptan nas súas aulas homes, como é o caso do CPR Montecastelo, ou mulleres, como o CPR As Acacias. A Lei Orgánica de Educación (LOE), do ano 2006, fechou a porta a que os colexios que segregan as e os estudantes puidesen percibir fondos públicos, e por ese motivo a CIG denunciou ante a Xustiza os concertos que a Xunta mantiña con eles. "Houbo un intento do Goberno bipartito de suprimilos, mais cando chegou Alberto Núñez Feixoo mantívoos e nós levámolo ao Tribunal Superior de Xustiza da Galiza (TSXG), que nos deu a razón. A Xunta recorreu no Supremo, que reafirmou a nosa postura, mais nese período de tempo mudou o Goberno do Estado e Mariano Raxoi aprobou [en 2013] a Lei Orgánica para a Mellora da Calidade Educativa (Lomce), que volveu permitir o financiamento deses centros", explica Bermello. Con todo, o sindicato urxiu o Goberno galego a exixir a estas cinco escolas a devolución dos cartos recibidos no tempo en que a lexislación non o permitía, unha contía que "roldaría os 19 millóns de euros", mais desde San Caetano "nunca se pediron os cartos". A CIG loitará en 2023, cando deixen de estar en vigor os actuais concertos —aprobados en 2017—, pola supresión dos mesmos. Fernando Lacaci, pola súa banda, confía en que a Lei Orgánica de Mellora da Lei Orgánica de Educación (Lomloe) poña fin a esta cuestión: "Entendemos que a segregación é unha práctica que a actual normativa aprobada en decembro pasado prohibe, e alédanos esa prohibición porque o contrario supón a supervivencia dun modelo discriminatorio que negamos para as nosas fillas e fillos", expón. "Coñecemos e respectamos a sentenza do Tribunal Constitucional que avala os concertos con estes centros, mais cremos que a mínima sensibilidade democrática debería ser suficiente para retiralos aínda que fose posíbel legalmente sostelo. Simplemente porque a educación debe formar persoas comprometidas cos valores democráticos, e neste caso temos poucas dúbidas de que esa formación acade eses obxectivos", sostén o presidente da Confederación Galega de Anpas de Centros Públicos (Confapa), Rogelio Carballo. A escola cristiá concertada está en 38 concellos Os centros de ensino relixiosos con concertos coa Xunta da Galiza están presentes en 38 municipios do país, a meirande parte nas sete cidades. Así, Vigo lidera a clasificación con 20 escolas, seguida da Coruña, con 16; Compostela, con dez; Ourense, con nove; Ferrol e Lugo, con sete cada unha, e Pontevedra, con catro. Tamén salienta o caso de Cangas, con tres centros concertados católicos fronte a apenas un con concerto de carácter laico na vila, onde hai un quinto colexio privado e once escolas e institutos de titularidade pública. Con todo, Bermello di: "Non podes quitar todos os concertos de súpeto se non hai unha alternativa, porque esta é hoxe a opción gratuíta para moitas familias. Cómpre construír novos colexios públicos para que a concertada sexa subsidiaria, que sirva para cubrir aquilo que a pública non é capaz, mais esa non era a idea do PSOE de Felipe González, que defendía ambos os modelos 'en igualdade de condicións'. E a partir de aí construíuse ese relato que vemos hoxe de que as familias deben ter dereito a decidir entre o ensino público e o concertado". Mais matiza que "ninguén vai construír un colexio na montaña luguesa", xa que as iniciativas privadas "buscan beneficios" e só se asentan en lugares "cun nivel socioeconómico alto". "Non admitimos a necesidade, a conveniencia nin o interese da concertación de prazas escolares; pasaron anos abondo para que a infraestrutura pública poida estar atendendo toda a demanda do sistema educativo, e rexeitamos con total firmeza que o concerto de prazas se realice con empresas marcadas por unha liña ideolóxica específica", engade Lacaci. Protestas das Anpas no primeiro día de escola Nesta quinta feira principiou o novo curso escolar para máis de 187.000 alumnos e alumnas galegas de infantil, primaria e educación especial. A xornada transcorreu con normalidade e de forma semellante ao ano anterior, cun protocolo que desta volta reduce o distanciamento mínimo de 1,5 a 1,2 metros e mantén a obriga de ventilar as aulas, cando menos, unha vez ao día. O conselleiro de Educación, Román Rodríguez, visitou a nova escola infantil de Coirós e afirmou que a comunidade educativa é "un exemplo no cumprimento das normas", ao tempo que apelou á "experiencia acumulada" para lograr que os centros de ensino volvan ser "lugares seguros fronte á pandemia". Porén, o primeiro día de aulas non estivo exento de polémica. A Anpa do CEIP Heroínas de Sálvora (Aguiño) instou as familias a non enviar a rapazada nesta quinta feira en sinal de protesta contra a decisión de Educación de non cubrir a praza dun profesor xubilado. "Queremos lembrar que os maiores prexudicados nestes recortes son os nosos fillos", dixeron. Tamén as comunidades escolares do CEIP Palmeira (Ribeira) e o CPI Pontecarreira (Frades) mobilizáronse ao longo da semana pola supresión de unidades. E o Consello Escolar de Bergondo emitiu un comunicado alertando da "redución de profesorado e aulas" no colexio municipal, así como o cambio no modelo de transporte, xa que as e os estudantes que vivían a menos de dous quilómetros do centro empregaban as prazas libres do autobús, e agora deberán compartilas co resto de viaxeiros. "Isto pode supor unha falta de control por parte das persoas coidadoras, e tamén para o rastrexo ante casos da Covid-19", criticaron. Aliás, cómpre lembrar que na cuarta feira Anpas Galegas e CIG-Ensino mobilizáronse fronte á sede do Goberno galego para protestar pola supresión de "127 aulas nunha trintena de centros".