Recoñecemento das identidades nacionais e sociedade decente

En 1995 o filósofo Avishai Margalit publicaba A sociedade decente, unha obra de referencia onde se reflexiona sobre as condicións nas que se deberían desenvolver as relacións sociais en sociedades con graves conflitos internos. Que é, logo, para Margalit unha sociedade decente? Unha sociedade decente, di, é aquela cuxas institucións non humillan as persoas, mentres que unha sociedade civilizada sería aquela cuxos membros non se humillan uns a outros. A humillación constitúe, pois, unha idea central na que o sentimento de indefensión, de perda de control e de impotencia para decidir e defenderse implican unha degradación da autonomía humana que se manifesta no escenario social, tanto na limitación para optar por formas lexítimas de vida, a través das que as persoas se expresan, coma na obstaculización da realización dos proxectos vitais e sociais. Os Estados teñen unha enorme capacidade para humillar tanto normativa como facticamente; unha realidade que se pode comprobar decote a través de normas, como por exemplo as que favorecen a dominación, a desigualdade, a discriminación e a marxinación social, ou mediante actos concretos das autoridades, como por exemplo as impunidades, indefensións ou os abusos de poder en actuacións policiais, xudiciais ou administrativas. Son humillacións institucionais que constitúen condutas denigratorias para os individuos, xerando un malestar prolongado debido á prepotencia e parcialidade dos poderes que así actúan, provocando que os membros de determinados grupos se sintan maltratados na vida social e política. Distribución socioeconómica En xeral, vén sendo a esfera da distribución socio-económica de bens, recursos e dereitos desde a que fai a meirande parte dos escrutinios para avaliar unha sociedade decente como preámbulo para unha sociedade xusta. De feito, o desemprego, a pobreza e a exclusión así coma o déficit en vivenda, sanidade ou educación son situacións que condicionan o futuro de quen as padece, xerando severas limitacións na autoestima e na posibilidade de desenvolver unha vida digna. Cando unha sociedade consinte desigualdades extremas, e que unha parte dos seus membros careza das condicións básicas de realización persoal e social, dificilmente pode estimarse que o respecto faga parte da mesma. A débeda dos 92 países máis pobres é a máis alta dos últimos 50 anos e a riqueza dos milmillonarios triplicouse en 20 anos As fortunas están a medrar impudicamente, ao igual que os beneficios dos sectores alimentar, enerxético, farmacéutico e tecnolóxico, mentres a inflación bate duramente sobre os máis desfavorecidos. Actualmente o 10% máis rico da poboación absorbe o 52% dos ingresos mundiais, en tanto que o 50% máis pobre só dispón do 8,5%. Alerta o Banco Mundial de que a débeda dos 92 países máis pobres é a máis alta dos últimos 50 anos, mentres que en 20 anos a riqueza dos milmillonarios triplicouse, representando hoxe o 13,9% do PIB mundial. E, en medio da ostentación e da suntuosidade, a pobreza mata unha persoa cada catro segundos. Desigualdades obscenas que xa non só evidencian a inxustiza, senón a indecencia deste modelo social. Mais, e malia o fulcral do anterior, non se debe esquecer a inxustiza, a privación e a falla de respecto que supón a negación do recoñecemento das identidades nacionais. Negar a capacidade para decidir libremente a relación política, así como impor a regulación sobre os trazos e recursos fundamentais dun pobo, implica unha erosión da autonomía persoal e colectiva e, xa que logo, o desposuimento de opcións significativas e de redución do contexto de elección. Quen dispón da forza, quen posúe os medios e as estruturas de Estado, ten poder para reproducirse coma suxeito impoñendo un único demos que rexeita outras historias, outras identidades, outras culturas, outros sentimentos de pertenza e, sobre todo, outras vontades. E, nestas imposicións, lesiónase a dignidade e o respecto. A capacidade política das nacións amósase mediante a elección libre e colectiva das súas políticas, normas, institucións e relacións mediante procesos nos que o pobo é o protagonista. E unha sociedade que impide a existencia doutras realidades nacionais, que nega o seu recoñecemento ou que se enorgullece do recurso á forza contra das mesmas non semella nin xusta nin decente. A lexitimidade non é sinónimo de legalidade nin de obediencia e, por isto, unha sociedade decente debe basearse no diálogo e na negociación como condicións de liberdade e de democracia.