A pandemia condiciona a caída das denuncias por violencia machista: hai maior "dependencia"

A Xustiza galega tramitou en 2020 menos denuncias por violencia machista que no exercicio anterior. Esta é a principal conclusión que se extrae do avance que nesta terza feira publicou a Xunta da Galiza sobre o Informe Anual de Violencia Machista e o anexo referido ás violencias sexuais, un documento que a conselleira de Emprego e Igualdade, María Jesús Lorenzana, entregou ao presidente da Cámara galega, Miguel Ángel Santalices, e que nas vindeiras datas será valorado pola Mesa do Parlamento e debatido na Comisión 5ª de Sanidade, Política Social e Emprego. Así, durante o ano da pandemia foron 4.653 as mulleres que acudiron á vía xudicial, fronte ás 5.023 do ano anterior e as 6.183 de 2018, o que reflicte unha tendencia descendente nos últimos tres exercicios. Porén, esta redución foi máis acusada no número de medidas de protección ditadas polos tribunais para defender as vítimas dos seus agresores (tanto medidas cautelares como ordes de protección e de afastamento), cun total de 1.131. No ano 2019 foran 1.539 (unha caída de 26,5%). Malia todo, cómpre contextualizar estas cifras no marco dun ano de pandemia e tres meses de confinamento domiciliario obrigado (durante o primeiro estado de alarma). "É evidente que a situación derivada da Covid-19 tivo unha grande influencia. Houbo unha crise económica, maior precariedade laboral e, polo tanto, unha maior dependencia da unidade de convivencia", explica a Nós Diario Ximena González, activista da Marcha Mundial das Mulleres. "As denuncias non miden o grao de violencia contra a muller", di Ximena González (Marcha Mundial das Mulleres) Para ela, as denuncias formuladas "non miden o grao de violencia" que padecen as mulleres na Galiza, sobre todo ante unhas circunstancias excepcionais como as vividas en 2020, que "agravaron a situación de violencia". Neste senso, fai fincapé en que o número de teléfono de atención ás vítimas (016) rexistrou unha repunta de chamadas de 20,9%, pasando de 2.561 a 3.096. Tamén aumentaron en 17%, segundo cifras ofrecidas pola Delegación do Goberno na Galiza, as usuarias do Servizo de Atención e Protección ás vítimas da violencia machista (Atempro), cun total de 625, e duplicáronse os dispositivos de control telemático a agresores até os 103 (fronte aos 57 de 2019). "Nos primeiros meses todos os servizos estaban fechados e os acollementos, paralizados. Non se puido dar ás vítimas a atención que precisaban", afirma González. Na mesma liña apuntan as fontes consultadas por este xornal da Plataforma Feminista Galega: "Habitualmente xa topamos con situacións nas que a vítima non denuncia por medo e inseguridade, e se tendo a posibilidade de deixar o domicilio non o fai, é moito máis difícil estando confinada co agresor. Hoxe seguimos a ver asasinatos de homes que incumpren unha orde de afastamento, imaxina nunha situación de convivencia permanente da que é máis difícil defenderse". Na Galiza, en 2020 foron asasinadas por crimes de violencia machista tres mulleres, unha cifra que non variou a respecto de 2019. Máis beneficiarias das prestacións económicas Segundo o devandito informe, no ano en que irrompeu a pandemia a Xunta outorgou axudas económicas a case un milleiro de vítimas (en concreto, 996 mulleres, cunha suba de 30% en comparanza co exercicio anterior). Con todo, só 639 foron beneficiarias do apoio mensual de até 800 euros para a independencia económica (fronte ás 577 de 2019, un incremento de 11%), mentres outras 341 vítimas obtiveron unha contribución de pagamento único para se insertaren no mercado laboral, once recibiron as axudas que garanten a percepción das indemnizacións previstas por sentenza xudicial e cinco foron compensadas por resultaren feridas de gravidade por parte dos seus agresores. "Poderiamos dicir que as axudas económicas aumentaron non pola propia acción da Xunta, senón grazas á persistencia e as propostas que levou ao Parlamento a oposición neste senso", sostén Ximena González, en alusión a medidas como a proposición de lei presentada polo BNG o pasado mes para incrementar os recursos monetarios e de atención psicolóxica e recoñecer a violencia vicaria -exercida contra os fillos e fillas para causar dano ás mulleres- como machista, que contou co apoio unánime de PP e PSOE. Só a metade das vítimas protexidas recibe unha axuda económica periódica Aliás, pon o foco na "precariedade" á que se enfrontan moitas das vítimas, xa que, segundo os datos de 2019 -á espera de coñecer os de 2020-, oito de cada dez estaban en situación de desemprego: "Moitas veces non denuncian porque implica abandonar a vivenda e reincorporarse ao mercado laboral, en numerosas ocasións sen un soporte económico detrás por parte da Administración. Está claro que iso non alenta as vítimas a denunciar", di, e engade que faltan na Galiza "máis axudas directas e reais" e un menor gasto en "campañas publicitarias institucionais". "Nós aumentamos considerabelmente o número de peticións de axudas económicas. Mantemos o mesmo número de vítimas oficiais con ordes de protección, mais si diminuímos a atención en xeral, con menos usuarias que outros anos", sinala a Nós Diario Lidia Fazanes, psicóloga da rede de Centros de Información á Muller (CIM) e membro da sección de Intervención Social do Colexio Oficial de Psicoloxía da Galiza (COPG). Susana Costas, do mesmo grupo de traballo, apunta ao “temor” a denunciar “ante a incerteza da situación actual e non saber como vai ser o futuro". Axudas para a mobilidade xeográfica das vítimas Noutra orde, o Diario Oficial da Galiza (DOG) recolleu na terza feira as bases reguladoras do programa co que o Goberno galego sufragará parte dos gastos económicos ocasionados ás vítimas de violencia machista cando se ven obrigadas a trasladar a súa residencia após cesar a convivencia cos seus agresores. A convocatoria para 2021 tamén se dirixe ás vítimas da violencia vicaria, e está dotada cunha contía de 40.000 euros para axudar, en concreto, "a quen muda de residencia habitual como consecuencia dunha contratación por conta allea ou para estabelecerse por conta propia no lugar de destino", e cubrirán os gastos "derivados do desprazamento, transporte de mobiliario e bens, aloxamento e de gardaría e atención a persoas dependentes". Como requisitos, segundo expuxo a Xunta, "as beneficiarias teñen que acreditar a súa condición de vítimas de violencia machista e teren cesado a relación de convivencia cos seus agresores", e a media dos ingresos brutos mensuais non poderá superar os 564,90 euros.