De onde veu tal estrondo de cores

Repenicaba o pulso da montaña. Cadanseu toque nas aldeas. Regueifa de cornetas e tambores pola noite adiante. O neboeiro, paralizado a media altura, deixaba correr libre o son dos fulións. Pouco se ía durmir no val, nin sequera as fitas de cores, á espera do nacente. Tardáballes botárense a bailar. Tempo de Entroido. O Entroido rille na cara á primavera, aínda apampada. Papel de seda nos puchos, lazos, bordados e encaixes aos que se encomendar mentres non abren as violas e amarelles. As mázcaras mandan, o fulión atrona. Escorréntase a severidade do inverno invocando a autoridade das cores. Os pigmentos revisten o máxico e o sagrado, tan veciños un asunto do outro. Debeu haber un tempo no que ter unha man de cintas coloradas sería un luxo. Canto máis escasas, máis feiticeiras, cores prodixiosas, que equiparaban a rareza co poder e a curación. Como dubidar ante a magnificencia do vermellón ou a esmeralda. O exotismo do índigo, do amarelo indio vibrando nos tecidos máis valiosos. Caravasares orientais onde se acumularían fardos de cascallos tan prezados coma o sal. Cartografar o cosmopolitismo dos pigmentos promete varias voltas arredor da bóla azul. Pigmentos A cor é unha das protagonistas da memoria cultural. Toda a gama de ocres e carbóns que recobren abeiros rochosos paleolíticos. Pigmentos que evidencian a conexión ao longo dos milenios entre sociedades ben distantes. As pinturas datadas como máis antigas atópanse en Indonesia. O óxido de ferro avermellado perdurou máis de 60.000 anos, a mesma materia que identifica a arte aborixe austral, a súa sucesora. Pobos orixinarios de América do Norte, alcumados peles vermellas, cubrían o seu corpo con ocre, ao igual que a etnia himba no suroeste de África. Aquí, vermello e negro sobre caolín no interior dos dolmens. Acolá, no Sahel, idénticos óxidos de ferro e de manganeso, coas mesmas tramas, nas teas bogolán do pobo bambara, algodón pintado con arxilas. Un fío vermello ata os cabos do noso pasado máis antergo. A cor é unha das protagonistas da memoria cultural, toda a gama de ocres e carbóns que recobren abeiros rochosos paleolíticos A púrpura tamén guiou rutas intercontinentais. Pigmento moi prezado na Idade Antiga. A cidade fenicia de Tiro, a principal produtora. Extraíase dunha minúscula glándula do múrice, un caracol mariño pequeneiro e ben fermoso. Para obter un gramo de púrpura precisábase fermentar a tinta dunhas 8000 cunchas. A cor axiña se asociou co poder en Roma e Bizancio. Tan custosa pinga só había de tinxir os bens máis exclusivos. E sagrados, o cristianismo non deixou escapar esta simboloxía de dominio. Togas, mantos, a púrpura outorgaba goberno. Ata códices políticos e relixiosos foron manuscritos con tinta de prata sobre pergameos colorados. O amplo xénero Murex houbo de extinguirse. Outeiros de toneladas de cunchas aínda seguen amoreados nas costas do Mare Nostrum. Sería a cochinilla mixteca, no século XVI, a que amosaría outra fonte de tonalidades moradas. As xerarquías indíxenas xa se sinalaban con esta cor, que coincidía coa que a Igrexa da Contrarreforma demandaba en Europa. Daquela, comezouse a esmagar millóns de insectos para seguir vestindo o poder en ambas as dúas beiras atlánticas. Morado e lapislázuli Un alfinete inesperado no roteiro mundial da púrpura veu cravalo o Grupo de Estudos de Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio (GEAAT) da UVigo na illa de Ons. En recentes campañas arqueolóxicas, confirmouse que no Canexol houbo, en época romana, unha potente factoría de peixe salgado e garum. A sorpresa chegou co achado dun cuncheiro de múrices, na actualidade tamén extinguidos na costa galega. O depósito testemuña a temperá e vizosa actividade económica na illa. Este sería o único emprazamento coñecido, de obtención do prezado pigmento, no norte peninsular. E constatouse que estivo en funcionamento uns trescentos anos. Un fío morado anoa os océanos. Terra é de lapislázuli vista desde o espazo, azul potente riscado de veas brancas e douradas. A pedra do ceo, extraída durante séculos nas minas de Sar-i-Sang, ao nordeste de Afganistán e tan desexada por Oriente coma por Occidente. O pigmento que usurpou o rol do ouro, a pesar de ser o máis escaso e caro. Cando a profundidade do azul ultramar se podía incorporar á paleta, o muro convertíase en ceo, o lenzo en ar. Tan intenso coma duradeiro. Que a primeira policromía do Pórtico da Gloria utilizara abondoso azul lapislázuli no fondo das figuras, amosa tanto a riqueza de Compostela como a conexión estética co largo medio mundo medieval. As cores falan de permanencia e comunicación. Do marabilloso. Que os lazos do fulión nos enreden mentres non chega primavera.