Un mínimo de 33 centros relixiosos da Galiza foron escenario de agresións sexuais a menores

As vítimas da pederastia na Igrexa serán indemnizadas economicamente. Así o acordaron esta quinta feira a Conferencia Episcopal Española (CEE), a Conferencia Española de Relixiosos (Confer) e o Executivo español, por medio dun documento asinado polos presidentes das dúas primeiras entidades, Luis Argüello e Jesús Díaz Sariego, e polo ministro da Presidencia, Félix Bolaños. O texto busca unha solución ao conflito aberto desde hai tres anos entre as autoridades civís e relixiosas, pola negativa destas últimas a asumir con fondos propios as compensacións ás persoas que padeceron as agresións sexuais dos eclesiásticos.

O documento aprobado estabelece que o Defensor do Pobo estudará cada caso e elaborará unha "proposta de recoñecemento da condición de vítima que inclúa a reparación pertinente" e determina que, no caso de que as partes non estean conformes coa resolución, esta institución será a encargada de "adoptar a resolución definitiva". As institucións das que dependan os agresores, quer ordes relixiosas quer dioceses, deberán acatar as decisións do Defensor do Pobo e cumprir coas medidas impostas nun determinado prazo, que aínda non se definiu e depende dun novo desenvolvemento regulamentario.

O acordo fixa que "a Igrexa católica asume a reparación daquelas vítimas que non queiran acudir ao Priva [en referencia ao equipo que xestiona desde hai un ano os casos que chegan á Igrexa e que se denomina Plan de Reparación Integral de Vítimas de Abusos]". Na mesma dirección, determina que o convenio "non está baseado na imposición unilateral dunha obriga xurídica, senón no mutuo acordo das partes", e conclúe que "é necesario dispor dun sistema de reparación temporal, especializado e con criterios transparentes que garanta o recoñecemento e a reparación integral a todas as vítimas de abusos sexuais no ámbito de la Igrexa católica que xa non poidan acceder á vía xurisdicional".

Os casos documentados de persoas agredidas sexualmente por relixiosos na Galiza superan os 120. Neste sentido, unha investigación elaborada polo xornal El País entre 2022 e 2023 cifrou nun mínimo de 68 os casos de pederastia, sen ben o traballo presentou un carácter parcial pola negativa das dioceses a colaborar coa investigación. O estudo destacaba que o número de incidentes de abusos sexuais certificados no país era maior que noutras partes do Estado, como Nafarroa, con 58; Euskadi, con 55; Asturias, con 22, ou Cantabria, con 15.

As vítimas na Galiza

Un voluminoso estudo presentado en outubro de 2023 polo Defensor do Pobo co título Informe sobre os abusos sexuais no ámbito da Igrexa católica e o papel dos poderes públicos: unha resposta necesaria apuntaba, a partir dunha enquisa cunha mostra de máis de 8.000 persoas elaborada pola empresa demoscópica GAD 3, propiedade do sociólogo de cabeceira do PP, Narciso Michavila, que até 1,13% da poboación do Estado poderían ser vítimas de casos de pederastia –é dicir, unha de cada 100 persoas–, o que extrapolado á Galiza daría un total de máis de 30.000 persoas agredidas sexualmente.

O relatorio do Defensor do Pobo, nas súas máis de 770 páxinas, documentaba agresións sexuais a menores por parte de relixiosos en 33 seminarios, colexios e parroquias da Galiza. Así, no caso da Coruña detallaba abusos nos colexios Hijas de Jesús, Salesianos, Maristas, Maristas Cristo Rey, Congregación Mariana, na Igrexa do Perpetuo Socorro e nun domicilio particular. Pola súa parte, en Compostela confirmaba casos nos colexios La Salle e Salesiano e en Vilagarcía de Arousa (O Salnés), no Colexio José Antonio Primo de Rivera, actualmente denominado San Francisco e ligado aos relixiosos franciscanos.

O informe recolle no ámbito da diocese de Tui e Vigo casos de agresión sexual a menores nos colexios vigueses de San Roque, Marista El Pilar e Salesiano María Auxiliadora, así como no Campamento de Verano Salesiano e no Centro de Acollida de Teis (Vigo). Tamén advirte de supostos de pederastia nos colexios Misioneros Sagrado Corazón de Jesús e no Instituto Primeiro Marzo de Baiona, e nas parroquias deste municipio de Baíña e de Baredo.

O mesmo documento rexistra na diocese de Ourense casos pederastia nos colexios Salesiano María Auxiliadora e Marista Santa María, nos  mosteiros de Xunqueira de Ambía (Allariz-Maceda) e San Clodio de Leiro (O Ribeiro), nas parroquias de Seixalbo (Ourense) e Avión (concello homónimo; O Ribeiro) e no Seminario Divino Maestro de Ourense. Aliás, confirma agresións sexuais a menores nos colexios San José de Lugo e Padres Escolapios de Monforte (Terra de Lemos), así como na parroquia do Castro, en Carballedo (comarca de Chantada).

Os datos recollidos polo Defensor do Pobo continúan sendo parciais. Porén, rexistran achegas moi precisas para algunhas ordes relixiosas, como os Maristas, cunha longa tradición no mundo da educación, documentando nos seus centros 51 vítimas de pederastia e 33 agresores. Na mesma dirección, rexístrase un número importantes de casos nos estabelecementos rexentados polos relixiosos salesianos e lasalianos, titulares dos colexios de La Salle.

Estado e Igrexa asinan unha tregua que non fecha o conflito

O acordo asinado entre o Goberno do Estado e as autoridades relixiosas para reparar economicamente as vítimas da pederastia na Igrexa semella máis unha tregua que a paz definitiva. O desenvolvemento do mesmo non só fica sometido a regulamentos posteriores, senón que o propio documento foi imposto desde o Vaticano á Conferencia Episcopal Española, que levaba anos negándose a apoiar unha solución na liña da adoptada noutros Estados da contorna. Un escenario novo que avanza novos conflitos para a reparación das vítimas, que poderán solicitar as indemnizacións desde febreiro e que esta quinta feira consideraron o documento asinado como "un paso adiante pero non definitivo".   

As declaracións de Félix Bolaños e Luis Argüello tras a sinatura do acordo son a mellor mostra do clima de enfrontamento entre o Goberno español e a xerarquía eclesiástica. Mentres Bolaños argumentou que "após décadas de silencio e encubrimento, despois de atoparse cun muro, hoxe podemos dicir que a democracia española cumpre coas vítimas de abusos", Argüello destacou que "a Igrexa católica xa pagou case dous millóns ás vítimas" e indicou que "hai xa uns anos as dioceses puxeron en marcha as oficinas de atención ás vítimas".