Máis de 7.000 galegas agardan por atención psiquiátrica no Sergas

Un total de 7.020 galegas e galegos agardan por unha primeira cita nos servizos de psiquiatría do Servizo Galego de Saúde (Sergas). Segundo os últimos datos oficiais da Administración galega, referidos a xuño deste ano, o tempo medio de espera para esa primeira consulta no sistema público de saúde é de 37,8 días na área sanitaria da Coruña-Cee, de 32,8 días na área sanitaria de Vigo, de 30 días na área sanitaria de Ourense-Verín-O Barco, de 29,5 días na área sanitaria de Santiago de Compostela-O Barbanza, de 29 días na área sanitaria de Lugo-A Mariña-Monforte, de 28,6 na área sanitaria de Pontevedra-O Salnés e de 27,6 días na área sanitaria de Ferrol. As entidades en defensa da sanidade pública e os profesionais sanitarios desmenten os datos da Xunta da Galiza. Así, por exemplo, o informe de 2020 da Asociación do Defensor do Paciente recolle en relación coa Galiza que “outros danos atopámolos no deterioro da saúde mental, que precisa un plan estratéxico para poder prestar unha atención psiquiátrica e psicolóxica de calidade, pero, sobre todo, no abandono que sofre este servizo en Atención Primaria”. Na mesma liña cuestiona os tempos de agarda certificados polo Sergas, advirte dunha maquillaxe das esperas para as consultas de psiquiatría e denuncia a ocultación das listas de espera en psicoloxía. O psicólogo clínico do Sergas José Berdullas comenta, en conversa con Nós Diario, que “as unidades de saúde mental do sistema sanitario galego están cheas, con citas a 9 meses e mesmo con consultas, nalgún caso, a un ano”. “É certo que hai máis profesionais contratados que hai un ano, pero co actual modelo é imposíbel prestar unha atención mellor”, afirma Berdullas, quen denuncia “graves problemas de atención, que chegan mesmo á sanidade privada, até o punto de ser moi complicado atopar unha cita nunha consulta privada nun período inferior a tres meses”. Berdullas repara, tamén, nas “unidades de críticos do Sergas, autenticamente colapsadas, con algunhas áreas sanitarias como a de Santiago de Compostela sen prazas públicas para ofertar”. “A Galiza posúe as ratios máis baixas de profesionais de saúde mental de todo o Estado”, afirma Pedreira Berdullas alerta que “desde que se pide unha primeira cita até que decorre a primeira consulta adoitan transcorrer entre tres meses e un ano, co que isto implica para persoas con patoloxías de depresión, riscos de suicidio ou un neno sen problemas previos”. Ao tempo, critica que “a secuencia das terapias é de tres meses, unha auténtica vergoña que provoca que os doentes non poidan ser ben atendidos e xera unha gran frustración nos profesionais porque sabemos que nesas condicións non podemos atender ben a xente”. “O dereito a recibir un tratamento psicolóxico axeitado na sanidade pública non é real”, conclúe Berdullas. As listas de agarda, ocultas O psiquiatra da unidade de saúde mental da área sanitaria de Ourense David Simón destaca en declaracións a Nós Diario que “mentres o Sergas dá a coñecer as listas de agarda de psiquiatría, agocha as cifras de psicoloxía”. Ao tempo, significa que “os tempos de espera para a primeira cita en psiquiatría son razoábeis pero o problema está nas revisións, cuxa demora é moito máis alongada”. Na mesma liña, advirte dun incremento dos servizos de saúde mental “no segmento infantil e xuvenil, no público adolescente fundamentalmente, cun destaque dos trastornos de conduta alimentaria, autolesións, intento de suicidios e aumentos dos ingresos en plantas de psiquiatría”. A falla de persoal explica as listas de agarda e os problemas de calidade asistencial. Así, o psiquiatra xubilado e subdirector xeral de Saúde Mental da Xunta da Galiza entre 2005 e 2009, Víctor Pedreira, sinala a Nós Diario que “a pandemia colleu os servizos sanitarios de saúde mental nunha situación xa moi delicada, despois dunha crise económica que tivo un impacto moi importante na saúde mental das persoas e que deteriorou o sistema sanitario”. “Sabíamos que estaba mal pero non pensabamos que estivese tan mal”, afirma Pedreira, mentres lembra que “os datos do Observatorio de Saúde Mental da Asociación Española de Neuropsiquiatría-Profesionais da Saúde Mental demostran que a Galiza ten as ratios máis baixas de profesionais de saúde mental de todo o Estado. Así, no seu último informe de 2016, sinálase que a Galiza ten 2,3 psiquiatras por cada 100.000 habitantes e 0,8 enfermeiros por cada 100.000 habitantes, co que se sitúa á cola do Estado”. Listaxes “interminábeis” A secretaria nacional da CIG-Saúde, María Xosé Abuín, manifesta a Nós Diario que “a saúde mental é a grande esquecida do sistema sanitario galego” e denuncia “unhas listas de agarda interminábeis”. Abuín considera insuficiente o cadro de persoal deste servizo e lembra que “as ratios de persoal, mesmo coas últimas incorporacións efectuadas polo Sergas, están por baixo das cifras recollidas no primeiro Plan galego de saúde mental elaborado na década dos 90, sendo conselleiro Hernández Cochón”. Na mesma liña, critica que “unha das primeiras decisións do Goberno de Núñez Feixoo após chegar ao Goberno galego en 2009 foi anular o plan do bipartito, que fixaba a integración no sistema de profesionais de diversas especialidades”. As ratios de psicólogos clínicos na Galiza son tamén as máis baixas do Estado. “A situación previa á pandemia xa era desastrosa”, afirma Berdullas, quen lembra que “na Galiza os psicólogos clínicos non chegamos a 100, cando as recomendacións da comisión asesora de 1997 recollen que se precisan 175 para prestar unha atención axeitada. Ademais naquel momento a atención psicolóxica non era tan demandada, polo que as 135 prazas recollidas no Plan galego de saúde mental de 2020 seguen a ser moi escasas”. Nesta liña destaca que “estamos á cola do Estado en número de psicólogos clínicos, con 3,5 profesionais por cada 100.000 habitantes, fronte a 5,7 por 100.000 da media estatal e moi lonxe de 18 por 100.000 da Unión Europea”. O Movemento Galego da Saúde Mental ten advertido en reiteradas ocasións desta situación. Así, nun informe elaborado en 2019 sobre os recursos de saúde mental na Galiza afirma que “a enfermaría está a 49% da dotación recomendada, a psicoloxía clínica a 50,2%, a terapia ocupacional a 32%, o traballo social a 26,8%, e a psiquiatría a un 68%” e alerta dun déficit “de 32% de psiquiatras, de 49% en psicoloxía clínica e enfermaría, de 68% en terapia ocupacional e de 73,2% en traballo social”. A pandemia dispara as doenzas mentais A Organización Mundial da Saúde (OMS) sinala nun informe publicado en outubro de 2020 que “a Covid-19 está a provocar un incremento da demanda de servizos de saúde mental. O duelo, o illamento, a perda de ingresos e o medo están a xerar ou a agravar trastornos de saúde mental. Moitas persoas aumentaron o seu consumo de alcol ou drogas e sofren crecentes problemas de insomnio e ansiedade. A mesma Covid-19 pode traer consigo complicacións neurolóxicas e mentais”. O illamento social, o temor ao contaxio, a incerteza, a angustia financeira ou o medo están a minar a saúde mental de moitas persoas. A este respecto, os diversos estudos publicados alertan dun importante incremento dos casos de ansiedade, depresión e tensión postraumático. Neste sentido, nunha investigación de referencia dirixida pola profesora da Universidade de Otawa Jude Mary Cénat e publicada na revista especializada Psychiatry Research, afírmase que “a prevalencia do insomnio foi de 24%, a do trastorno por tensión postraumática acadou 22%, a da depresión situouse en 16% e a da ansiedade chegou a 15%”. Víctor Pedreira amósase convencido de que “a crise económica derivada da pandemia vai agravar a situación”. “Todas as crises teñen un impacto moi negativo na saúde mental ao aumentar o desemprego e a precariedade, que xera unha inseguridade continua, a angustia ao perder o presente e perdelo todo no futuro. Pérdese a sociabilidade e provoca outros problemas que non están ligados á falla de recursos. O desemprego aumenta as doenzas físicas, por exemplo, está demostrado que xera un incremento das infeccións, provoca trastornos metabólicos, tanto a desnutrición como a obesidade, e golpea a saúde mental, con cadros de ansiedade, depresión ou desafección sexual”, recalca Pedreira.