Imposto á mobilidade: As peaxes estatais ameazan as autovías galegas

A rede viaria galega suma actualmente 335,3 quilómetros de pago. Así, entre estas estradas atópanse algunhas das vías con maior densidade de tráfico e máis decisivas para a vertebración territorial do país. Un exemplo disto é a AP-9, cuxas obras comezan na década dos 70, percorre a fachada atlántica entre Ferrol e a fronteira portuguesa, suma 178 quilómetros e aparece como unha das vías de xestión privada máis rendíbeis do Estado. Idéntica natureza xurídica presenta a AG-55, unha vía de 35 quilómetros entre Carballo e A Coruña, a AG-57, estrada de 22 quilómetros entre Vigo e A Guarda e a AP-53, cun trazado que discorre entre a saída do portádego da AP-9 en Santiago de Compostela e a localidade de Dozón no Deza. Galiza concentra algunhas das peaxes máis caras do Estado. Neste sentido, a AP-9 está considerada como unha das estradas de pago cos prezos máis elevados para os seus usuarios, após o Executivo estatal aprobar, a comezos de xaneiro, unha alza de 0,92% para o conxunto do trazado e sumar catro anos continuados de aumento. Outro caso paradigmático é a AP-53 no seu tramo de Silleda a Lalín, situada un ano máis á cabeza do Estado entre as vías coas peaxes máis elevadas. A falla de concreción da proposta do Goberno de Sánchez de rebaixar as viaxes nalgunha das partes da AP-9, a rede viaria galega de pago segue a ser un gran negocio para os fondos de investimento estranxeiro, titulares da práctica totalidade das autoestradas. A decisión do Goberno do Estado de cobrar ás persoas usuarias por circular polas autovías ampliaría as estradas de pago na Galiza en 559,9 quilómetros. A medida afectaría aos tramos galegos da A-6, coñecida como autovía do Noroeste e principal estrada de conexión entre Galiza e Madrid, da A-8, denominada como autovía do Cantábrico e vía de conexión con Francia por Euskadi, e da A-52, ou autovía das Rías Baixas, que discorre polo sur da Galiza e conecta en Zamora coa A-6. A estas estradas sumaríanse, unha vez executadas, a A-72, vía de 61,5 quilómetros de conexión entre as cidades de Lugo e Ourense e a A-57, unha estrada de 14 quilómetros de circunvalación de Pontevedra. Subas nos prezos das viaxes A proposta do Executivo de Sánchez tería un importante impacto nas economías de viaxeiros e transportistas. Así, de aceptarse a taxa defendida pola patronal das grandes construtoras de infraestruturas e concesionarias de autoestradas, Seopan, unha viaxe de Ourense a Vigo percorrendo a A-52 e a A-55 custaría 8,82 euros en vehículo lixeiro e 18,62 euros en pesado. No mesmo sentido, desprazarse da Coruña a Lugo pola A-6 representaría un desembolso de 9,39 euros en transporte lixeiro e 19,83 euros en transporte pesado. Pola súa banda, de aplicarse as peaxes impostas en 2012 pola Comisión Europea para as autovías do norte portugués, o custo do traxecto entre A Coruña e Lugo situaríase en 4,75 euros e da viaxe entre Ourense e Vigo en 3,17 euros. O economista da Universidade de Santiago de Compostela (USC) Adrián Dios cualifica a alternativa formulada desde o Goberno do Estado de “terribelmente inxusta porque na práctica significa aplicar un imposto indirecto e, polo tanto, profundamente regresivo”. “Realmente estase pondo enriba da mesa esta proposta porque non se quere facer unha reforma fiscal para que paguen os que máis teñen. Isto vai afectar a aquelas persoas que precisan do coche para traballar e, por conseguinte, o seu maior impacto vai ser naquelas persoas coas rendas máis baixas”, continúa Dios, quen considera que “se o transporte é un servizo básico debe ser financiado polo conxunto da sociedade como acontece, por exemplo, coa sanidade ou a educación”. Para Adrián Dios trátase dunha medida "terribelmente inxusta" Dios entende, en declaracións a Nós Diario, que a medida ten “unha intención de recadar e non ambiental”. “Se quixesen cumprir cos criterios ambientais pola vía de reducir as emisións, desincentivando o uso do vehículo privado e favorecendo outros tipos de transporte, o camiño tiña que ser unha reforma integral do modelo de mobilidade, mais iso non está presente na proposta de Goberno”, afirma o experto, que advirte dos problemas de competitividade na economía galega que pode xerar a decisión de cobrar polo uso das autovías. O problema: o modelo fiscal O profesor da Facultade de Económicas da USC Gonzalo Rodríguez sinala a Nós Diario que a decisión significa “introducir novos mecanismos regresivos no sistema impositivo”. “Cobrar a transportistas e viaxeiros polo uso das autovías é pór un parche cando o que se precisa é cambiar a roda ou mesmo o coche”, destaca Rodríguez, quen apunta que “o problema está no modelo fiscal”. “O Estado español ingresa de media entre seis ou sete puntos menos de Produto Interior Bruto (PIB) ao ano que os países europeos, o que significa en cada exercicio entre 60.000 ou 70.000 millóns de euros. O Estado español ten un sistema fiscal terribelmente inxusto, con algúns tipos moi altos e outros como Imposto de Sociedades moi baixos para determinados niveis de renda”, apunta Rodríguez. “As dificultades para gravar as rendas de capital desde a década dos 70 está levando a gravar o consumo, introducindo por esa vía a regresividade impositiva e nese contexto é onde se explica a proposta do Goberno de cobrar polo uso das estradas”, afirma Rodríguez, quen considera urxente medidas fiscais que posibiliten prestar os servizos con garantías e sen gravar as rendas baixas. Ao tempo, Rodríguez denuncia que “queren facernos pagar decisións históricas de primar o transporte por estrada fronte a outros medios como os camiños de ferro, decisións que responden aos intereses das grandes construtoras con sede en Madrid, como ACS ou Acciona”. Cobrar polas autovías ampliaría as estradas de pago en 559,9 quilómetros A Xunta da Galiza e a totalidade dos grupos con presenza do Parlamento galego teñen rexeitado a iniciativa. Así, a conselleira de Infraestruturas, Ethel Vázquez, en nome do Goberno galego, ten sinalado que Galiza “é dependente” en materia de estradas pola súa posición periférica e demanda “unha proposta concreta para abordalo e un equilibrio e criterios de igualdade que non agraven máis a situación”. Un risco para a seguridade viaria A seguridade é un dos argumentos empregados desde algúns sectores para oporse á proposta do Goberno do Estado de cobrar polo uso das autovías construídas a cargo dos orzamentos públicos. Así, desde o Real Automóbil Club de España (RACE) entenden que suporía un risco para as e os condutores “ao obrigar moitos deles a buscar vías alternativas e máis perigosas” como son as estradas secundarias, onde se multiplica a probabilidade de sufrir un accidente. A súa valoración, chega após coñecerse os datos dunha enquisa elaborada pola entidade no pasado mes de decembro, onde recollen que “tres de cada catro condutores se oporían a pagar baixo ningún concepto e oito de cada dez afirman que buscarían outras vías alternativas para evitalo”. Neste sentido, desde o colectivo lembran tamén o alto nivel de risco das estradas galegas no conxunto da rede viaria estatal. Os datos do informe da RACE de 2020 de “avaliación da rede de estradas do Estado” volven colocar Galiza á cabeza de sinistros de tráfico. Neste sentido, signifícase polos seus riscos o tramo da N-541 de Alzumara a Dacón, entre os concellos de Maside e Boborás, o cruce da N-640 á altura de Ribadeo e o treito da N-550 de Betanzos a Órdes. Precisamente, estes tres puntos repítense entre os máis perigosos do Estado nos últimos cinco anos, aparecendo as redes viarias das comarcas de Ourense, Lugo e A Coruña como a segunda, cuarta e quinta de máis risco. Galiza conta con 232,6 “quilómetros de risco elevado”. Na outra cara da moeda, sitúanse Madrid, Euskadi e Nafarroa con cero “quilómetros de risco elevado”. O estudo sinala que os accidentes na Galiza están moi ligados ao estado das estradas. Destaca a concentración naqueles tramos con peor visibilidade, situación do firme máis deficiente, ausencia de dobre carril ou o peralte das curvas.