O futuro dos concellos galegos

Xa que tocan eleccións locais, falemos de concellos. A reforma da estrutura local na Galiza é un tópico de debate clásico, tanto desde a perspectiva estritamente organizativa, como desde unha óptica social ou outra de pura eficiencia do gasto público. As opinións verbo do asunto, case sempre superficiais, nin manifestan un mínimo consenso, nin aportan gran cousa para aquela reforma. A consideración das parroquias como entes administrativos, na opinión de algúns e algunhas, resulta absolutamente necesaria. Outra xente, pola contra, centra o debate na necesidade de afondar na comarcalización. Tamén procuran o seu espazo os partidarios das fusións de concellos. E, a modo de elemento case sempre presente, repítese o mantra da supresión das deputacións provinciais. Desde unha perspectiva máis técnica e informada, os defensores de mancomunidades municipais e de consorcios, igualmente, reivindican a bonanza de ambas as dúas figuras. Elemento común a estas propostas da reforma local adoita ser que os mesmos póñense enriba da mesa á marxe dunha análise acaída do papel que xogan os concellos –deixaremos as deputacións para outra volta– na Galiza actual. Servizos sociais Nos inicios do municipalismo en España, os entes locais foron punta de lanza na prestación dos servizos públicos educativos e asistenciais. Aló pola segunda metade do século XIX, instrución primaria e beneficencia eran competencias dos concellos, e sanidade e instrución secundaria das provincias. Non resulta algo novidoso, xa que logo, que os concellos teñan que asumir servizos públicos prestacionais, eses que igualan e que procuran un mínimo común de benestar para todos. Se ben non eran esas funcións asistenciais as que centraban a actuación dos concellos galegos no principio do actual século, a crise económica, porén, non tardou en colocar na primeira liña da executoria municipal a acción social. Propúxose a absoluta necesidade de sanear os concellos, adoptáronse medidas lexislativas para que os mesmos deixasen de duplicar servizos ou de prestar servizos impropios, e a administración autonómica galega, igual que outras varias, optou por descargar nos concellos a execución das competencias en servizos sociais. Non diremos que iso, na práctica, teña sido unha mala alternativa. A actual xestión local do servizo de axuda no fogar, combinada ás veces coa do servizo de xantar a domicilio, e acompañada se é preciso por un servizo de hospitalización a domicilio asentado na dedicación e entrega dos seus traballadores, constitúen unha garantía básica de benestar no contexto da dispersión e o envellecemento poboacional. Os concellos galegos, xa que logo, presentan na actualidade ese marcado perfil de prestadores de benestar, de provedores de servizos prestacionais. E non só os do interior de Lugo ou Ourense. Na costa, nas grandes cidades ou nos concellos que concentran poboación a carón da AP-9 tamén se dedican inxentes esforzos e recursos á axuda no fogar e ao conxunto dos servizos sociais. Novas fusións A cuestión é que, dada esta realidade, se falamos do futuro dos concellos non parece que debamos centrarnos precisamente no recoñecemento do carácter administrativo das parroquias. Crear novas estruturas administrativas, dividir máis, non semella ser a mellor opción de subsistencia. Máis ben sería oportuno empregar os mecanismos que as leis contemplan para mancomunar ou consorciar a prestación de servizos, procurando a maior eficiencia na asignación do gasto público e, sobre todo, a maior eficiencia social. E na mesma liña, quizais deberíamos pensar en reducir, pola vía das fusións, os 313 concellos a algo así como a cuarta parte dese número, colocando o obxectivo en poboacións mínimas de 20.000 habitantes, que garantan a toda a poboación a prestación dos servizos previstos na lei de réxime local para os concellos dese tamaño. Poñer a proposta enriba da mesa é doado. Difícil é convencer a partidos políticos, que non teñen interese en perder postos para colocar a súa tropa, e a propia tropa partidaria, desexosa de ocupar os postos. Mais fronte a esas baixezas, non debemos esquecer que a fortaleza do país ten moito que ver con que os seus concellos estean mais ou menos poboados. Precisamos uns concellos fortes e dinámicos, non dedicados a xestionar miseria con medios precarios, senón dotados de recursos e orientados á xuventude e aos maiores, que contribúan a asentar as bases do futuro e que garantan o benestar de xeracións que xa cumpriron. O demais, dito sexa en termos relativos, importa pouco.