A eficacia dos cribados da Covid ponse a proba

A finais de 2020, Galiza comezou a mergullarse na terceira vaga da Covid-19 e desde o Sergas (Servizo Galego de Saúde) púxose en marcha a realización, en multitude de localidades, dos que se coñecen como cribados masivos. Unha chamada a un sector da poboación dun concello ou dunha área sanitaria, ao alumnado e aos docentes dalgún instituto ou ao persoal integrante dunha empresa ou dun sector económico para que, voluntariamente, se sometan á realización dunha toma de mostras para analizar se son ou non positivos en coronavirus. Trátase pois de buscar "virus nas persoas que non teñen sintomatoloxía e polo tanto non teñen recorrido ao sistema sanitario", explica o xerente do CHUO (Complexo Hospitalario Universitario de Ourense), Félix Rubial, "pero que son portadoras do virus e teñen capacidade de transmitir a enfermidade". Os cribados teñen unha perspectiva de saúde pública, un carácter epidemiolóxico, non teñen nada que ver coa práctica clínica habitual e o que buscan son, dentro das persoas asintomáticas, aquelas que teñan a enfermidade", resume o doutor Félix Rubial. A proba PCR detecta a presenza do virus mesmo cando xa pasou a infección Durante o mes de decembro de 2020 e, con maior habitualidade, en xaneiro de 2021, foron moitos os concellos das sete áreas sanitarias nos que se realizaron os cribados masivos, mais non se fixeron en todos aqueles lugares onde algunha voz municipal o solicitaba. Isto acontece porque, segundo explica Félix Rubial, "os criterios que manexa a dirección xeral de Saúde Pública (entidade que toma a decisión de facer o cribado) son, fundamentalmente: a incidencia que poida haber nun determinado momento; a explosividade desa incidencia, é dicir, o tempo no que se dá a reprodución dos contaxios; e logo tamén a tipoloxía dos gromos, non é o mesmo definir un gromo familiar en tres grandes fogares logo do Nadal, porque o virus estaría restrinxido, que ter 30 casos dispersos, iso é moi importante". Alén destes criterios, outros factores que tamén inflúen no desenvolvemento dos cribados masivos e da propagación da Covid-19 por mor dos contaxios asintomáticos son o correcto funcionamento das convocatorias ou o tipo de proba que se realiza unha vez tomas as mostras. A toma de mostras e os diferentes tipos de probas Desde que hai un ano a Covid-19 chegara ás nosas vidas, unha imaxe habitual nos medios de comunicación e nas redes sociais é a dunha enfermeira introducindo polo nariz dunha paciente un longo e fino e bastón que popular, e erradamente, coñecemos como PCR. Mais do que se trata é dunha simple toma de mostra das secrecións da vía nasofarínxea, mediante a que se tenta atrapar a pegada do virus no noso organismo, se é que estivésemos infectadas. Comezan a testarse as PCR en saliva Para saber se unha persoa está ou non infectada por Covid-19, o persoal sanitario toma diferentes tipos de mostras, as máis populares até o de agora eran a mecionada nasofarínxea, que busca o virus nas vías respiratorias, e a serolóxica, unha pequena mostra de sangue mediante a picada nun dedo para atopar non virus, senón anticorpos do virus, o que significaría que pasamos a enfermidade. Pero recentemente sumáronse a estas dúas tomas de mostra as anais e as de saliva. As primeiras foron noticia nos últimos días porque se revelou o seu uso na China e "nalgúns casos puntuais" na Galiza segundo se explicaba desde o Sergas. O caso das mostras de saliva comezan agora a empregarse, sobre todo nas residencias de maiores, e tomando unha serie de consideracións específicas, como é o xaxún previo á toma da mostra. Paula Boga, enfermeira supervisora na área preventiva do CHUS (Hospital Clínico Universitario de Santiago), destaca que "hai cuestións concretas á hora da recollida pero non é complexa de facer, ten algo menos de sensibilidade que outras pero tamén evita os macrocribados, porque se pode recoller no propio domicilio". Unha vez tomada a mostra nasofarínxea a proba que se realiza pode ser de dous tipos, unha PCR (para a que tamén serviría unha mostra de cuspe) ou un test de antíxenos. Até agora a máis empregada foi a primeira, cunha alta sensibilidade para detectar restos do virus no noso organismo e coa que se obteñen resultados nun período de 24 a 48 horas. O resultado dun test de antíxenos está listo en 15 minutos, o da PCR en 24 ou 48 horas "É certo que a PCR ten unha sensibilidade máis alta, e por iso se utiliza sempre en persoas con síntomas, porque ten máis de 90% de sensibilidade, o que quere dicir que se dá negativo tes arredor de 98% de certificar que a persoa é negativa", puntualiza o doutor Rubial. Mentres Paula Boga engade que, "a PCR detecta a presenza de virus máis tempo que os antíxenos, mesmo cando xa se pasou infección pode dar positivo". O test de antíxenos busca esa substancia que lle dá nome, restos de virus que estimulan a formación de anticorpos. Un tipo de probas que segundo Boga "están demostrando ser fiábeis e dan resultado ao cabo de 15 ou 20 minutos e non precisan ir ao laboratorio como si o necesitan as PCR". O doutor Rubial vai máis alá e defende que "o test de antíxenos é a ferramenta idónea para os cribados, porque estás a actuar sobre poboación asintomática, estás a buscar agullas nos palleiros, xente que está a facer vida completamente normal e que ten que afastarse para non perpetuar a transmisión da enfermidade". A rapidez coa que un test de antíxenos dá os resultados permitiría pois, que a persoa que dá positivo nun cribado se confine de modo inmediato e tamén con urxencia comece o labor de rastrexo. Participación media e positivos detectados Paula Boga participou os pasados 30 e 31 de xaneiro no cribado masivo realizado ás persoas usuarias dos centros de saúde en Compostela, con idades comprendidas entre os 41 e os 45 anos. A participación da poboación foi de 64,5% e 70% en cada xornada, un dato que a enfermeira defende "está na media e non é unha participación baixa, aínda que canto máis alta mellor". O total de persoas convocadas era de 9.000, así que participaron arredor de 6.300 e saíron á luz 11 positivos. A ollos dunha persoa inexperta parece unha cifra baixa, mais Paula Boga conta que "a simple vista nós estamos moi contentas co resultado, hai que contar que toda esta xente é asintomática, e que haxa 11 persoas contaxiando sen sabelo é unha probabilidade de gromos moi elevada". Noutros lugares, como A Coruña, onde se convocou a poboación a realizar tests de antíxenos, a participación non chegou a 50%. A razón, desde o Sergas achácase a que non todo o mundo ten actualizados os datos da súa tarxeta sanitaria, unha obriga individual, e en moitos casos é imposíbel "facer o envío da mensaxe porque só temos un fixo ou o contacto é dun familiar da convocada". Desde o outro lado, o das usuarias e usuarios da Seguridade Social, as voces apuntan a un mal funcionamento do sistema de avisos do Sergas e mesmo a unha mala organización á hora de fixar as convocatorias. Así sucedía en Soutomaior, onde chegaron a producirse aglomeracións ás portas do centro de saúde. Ou a veciña de Cerceda, @RociGz, que explica que na súa contorna "só unha persoa recibiu a mensaxe, as demais soubemos que estabamos citadas porque entramos na web do Sergas e consultamos as nosas citas pendentes". Expertos pon en dúbida a eficacia destes cribados A axencia Europa Press publicaba esta semana a alerta de persoal experto en Medicina preventiva e Epidemioloxía sobre o risco dos cribados "se non se afina o suficiente". A porcentaxe de positivos desprendida dos cribados de Compostela, A Coruña e Vigo estivo arredor do 11%, ante isto, o profesor Juan Gestal falaba de que "os cribados demasiado xenéricos poden derivar nun malgasto de recursos". Os cribados xenéricos malgastan os recursos, din os expertos Así, Gestal explicaba que realización dun cribado "nun barrio concreto, nun grupo de idade determinado" onde se detectara unha alta incidencia de Covid-19 será máis eficaz para o sistema. "Os cribados funcionan se están ben dirixidos", afirmaban os expertos, "é moi importante elixir ben a poboación" para "centrar o foco" e "non disparar ao aire". A ese respecto, o profesor Juan Gestal puxo como exemplo un cribado "nun barrio concreto, nun grupo de idade concreto" onde se detectara unha alta incidencia de Covid-19, porque "canto máis se concrete, máis eficaz será o sistema". Gestal tamén sinalou que, na actual situación, cunha transmisión do virus "descontrolada" e coa circulación de novas variantes, estanse a dar máis casos "sintomáticos", que derivan en maior presión nos hospitais, e pode facer "menos eficiente" a busca de asintomáticos. Para os expertos, os cribados “demasiado xenéricos” poden supor “malgastar os recursos”, porque os tests de antíxenos son “moi axeitados cando hai incidencia alta en zonas e colectivos moi concretos”, recalca Gestal. A outra cara da moeda dos cribados é taxa de positividade xa que, segundo algúns expertos, unha das consecuencias de realizar probas PCR de modo masivo é que, aínda que a detección de positivos sexa case testemuñal, redúcese a positividade. Na Galiza, a taxa de PCR con resultado positivo ronda 7%, por riba de 5% estabelecido pola Organización Mundial da Saúde como límite para considerar a Covid-19 fóra de control.