O impacto da Covid na atención sanitaria: miles de cancelacións e aumento da mortalidade

Só na Galiza estímase que durante a pandemia de coronavirus se deixaron de facer 3.000 intervencións cirúrxicas, 600.000 consultas e 20.000 probas diagnósticas. Así o expuxo o voceiro de SOS Sanidade Pública, Manuel Martín, no Parlamento galego durante a súa comparecencia na comisión especial non permanente para a reactivación económica, social e cultural da Galiza, o pasado 9 de novembro. As primeiras estimacións dan conta dun custo moi elevado para a saúde da poboación, incalculábel a medio e longo prazo Son cifras aproximadas, recoñecen, a falta de que o Goberno galego faga público o balance de 2020 e as mudanzas nas listas de espera, as primeiras afectadas pola pandemia. Porén, as primeiras estimacións dan conta dun custo "moi elevado" para a saúde da poboación, "incalculábel" a medio e longo prazo malia as apreciacións iniciais das organizacións integrantes da plataforma, entre as que tamén se atopan asociacións de pacientes e representantes das usuarias do Servizo Galego de Saúde que coñecen de primeira man as consecuencias da suspensión da actividade sanitaria. A paralización do sistema para darlle prioridade á atención das doentes con coronavirus ten e terá "efectos sobre a mortalidade" difíciles de concretar polo momento, pero "moi importantes" para a calidade de vida e a supervivencia da poboación con enfermidades crónicas ou patoloxías agudas, curábeis sempre e cando se diagnostiquen ben e a tempo. Urxe un cambio na atención ás doentes con patoloxías distintas á Covid-19 "Está todo paralizado e non temos datos. A Administración segue ocultando as cancelacións e as demoras que axudarían a explicar a seriedade da situación, a necesidade de reabrir os servizos clausurados e de incrementar a actividade para atender as listas de espera acumuladas desde o mes de marzo", asegura a Nós Diario Jesús Araújo, membro de SOS Sanidade Pública. "Superada a primeira vaga da pandemia, cando todo era máis descoñecido e imprevisíbel, urxe un cambio na atención ás doentes con patoloxías distintas á Covid-19, porque non deixan de aumentar en número e complicación. Isto non pode seguir así". Desmantelamento crónico "A falta de camas, recortadas nos últimos anos malia a dispor xa dunha ratio inferior á media europea, e a carencia de persoal determinaron que nas primeiras etapas da pandemia os servizos sanitarios e en particular as Unidades de Coidados Intensivos se visen apremadas, sen chegar a unha situación de colapso" lembran desde SOS Sanidade Pública. Os hospitais reduciron de forma drástica a súa actividade. "Cancelaron miles de consultas, probas diagnósticas e intervencións cirúrxicas, o que supuxo un aumento exponencial das listas de agarda que o Sergas mantén ocultas para evitar que a poboación coñeza a gravidade da situación", inciden. Moitas persoas enfermas descoñecen aínda a data das súas citas para operarse, acudir a unha consulta especializada ou facer unha proba Moitas persoas enfermas descoñecen aínda a data das súas citas para operarse, acudir a unha consulta especializada ou facer unha proba, recalcan desde a plataforma. "As repercusións desta situación para morbilidade e mortalidade son imposíbeis de calcular por agora, pero en todo caso, serán relevantes e afectan ao dereito á atención da saúde da poboación". Urxen maior orzamento, contratación e transparencia á Administración A pandemia e a xestión da mesma empeorou as condicións da sanidade pública afectada xa pola "precariedade e o desmantelamento" dos que xa viñan avisando tanto a cidadanía como as organizacións profesionais, políticas e sindicais, que urxen maior orzamento, contratación e transparencia á Administración. O silencio por parte do Servizo Galego de Saúde, din, impide coñecer o incremento da mortalidade respecto a anos anteriores na Galiza, "mais no conxunto do Estado estímase unha suba dun 40%, debida a enfermidades non relacionadas coa Covid-19". "Temos que pensar seriamente no que está pasando coa outra patoloxía. Que está pasando cos ictus, cos problemas cardíacos, co control dos factores de risco cardiovascular. Se non prestamos atención a todo iso, se descoidamos a vixilancia dos doentes crónicos porque non hai persoal suficiente e as consultas están desbordadas, con pouco máis dun 20% de citas presenciais, a situación complicarase aínda máis", sinalan profesionais médicos consultados por este xornal. No conxunto do Estado estímase unha suba dun 40% da mortalidade debida a enfermidades non relacionadas coa Covid-19 O medo a contaxiarse afasta as persoas máis vulnerábeis, as persoas maiores, que tamén baten co atranco das consultas telemáticas moitas veces. Sen acceso aos medios tecnolóxicos tamén se perde a accesibilidade á Atención Primaria. A xente acaba indo a Urxencias, saturando este servizo e facendo un mal uso desa atención prioritaria", sinala Jesús Araújo. Mais tamén "foxe cara a privada, presencial, pero discriminatoria para os grupos con menor capacidade exonómica", censuran desde SOS Sanidade Pública. Incrementar a actividade Nove meses despois da chegada do novo coronavirus as xerencias hospitalarias "seguen fechando plantas chave como as de cirurxía ou traumatoloxía, mentres derivan cara centros privados os doentes máis graves", denuncian. Por iso, no canto de anular citas e trasladar pacientes á privada, piden "reabrir os quirófanos e incrementar a actividade dos hospitais públicos, mesmo polas tardes, co fin de evitar a acumulación de pacientes e atender os casos mais graves". Atención presencial prioritaria A Plataforma SOS Sanidade Pública emprendeu a comezos de novembro unha iniciativa para identificar as localidades galegas nas que se vive unha "situación crítica" como consecuencia dos déficits sanitarios agravados pola pandemia da Covid-19. O informe, aínda en fase de elaboración, recolle xa as queixas da veciñanza de máis dunha trintena de concellos galegos ratificadas polas súas corporacións municipais. "Cambados, Rianxo, Cee, Fisterra, A Laracha, Corcubión, Lugo, Betanzos, O Rosal, Viveiro, Outes, Salvaterra, Muros, Ames, Forcarei, Moaña, Malpica, Porto do Son, Carballo, O Grove... En todos estes lugares hai carencias sanitarias. Faltan pediatras, faltan médicos, recursos, acceso aos centros de saúde e sobra burocracia". En en todos estes concellos aprobaron a moción que SOS Sanidade Pública quere trasladar tamén ás deputacións para chamar a atención sobre as consecuencias da paralización da actividade asistencial tanto na Atención Primaria e hospitalaria. "Isto determinou o adiamento da actividade asistencial preferente e cirúrxica non urxente", recolle o texto ratificado polos Gobernos locais, "tamén cos votos a favor do Partido Popular nalgunhas localidades", destacan os promotores. As demoras aumentaron, para consultas especializadas, probas complementarias e intervencións. Mais tamén se incrementáronse nos centros de saúde, ao mesmo tempo que crecían os temores da cidadanía e o seu posterior enfado ao ver reducida a atención ás consultas telefónicas. Desprotección "A Administración fechou os centros de saúde e limitou o acceso das usuarias aos mesmos. Ademais reduciu a capacidade das salas de espera obrigando ás pacientes a facer cola fóra dos centros para recibiren atención presencial", moi reducida. Estas restricións, defende a moción impulsada por SOS Sanidade Pública "xa non son comprendidas pola cidadanía e orixina nela sentimentos de afastamento e desprotección do sistema público de saúde. Así o ven expresando na rúa desde o pasado verán a veciñanza de Cangas e Moaña. "As consultas telefónicas deterioran a Atención Primaria e prexudican a saúde da cidadanía", critican, para poñer o acento nas dificultades de permanencia e mobilidade segura dentro do centro de saúde, onde en sintonía coa solicitude a recoller o sentir da plataforma pola sanidade pública reclaman circuítos seguros de mobilidade con franxas horarias específicas para persoas maiores e vulnerábeis. As restricións de acceso aos centros de saúde, con ringleiras de persoas ás portas, esperando para seren atendidas, "ao frío con dor e febre" xa non se poden xustificar co argumento de "evitar contaxios" dentro das instalacións, advirte Carmen Nores en declaracións a Nós Diario. "Desde o inicio da desescalada dixéronnos que cumpría potenciar a Atención Primaria porque ía ser a primeira liña de control da pandemia e do coidado da saúde, pero nin se reforzou nin se buscaron alternativas para retomar a normalidade, e sobre todo a atención presencial", recoñece a presidenta da asociación A Voz da Sanidade de Cangas. A indignación crece entra a poboación do Morrazo, que sinala a "falta de vontade para reorganizar a actividade no centro de saúde "a pesar da precariedade agravada pola Covid-19", incide Nores, e pide poñerlle fin. E engade que a falta de recursos e de profesionais sanitarios para dar cobertura á poboación non pode impedir a creación dun protocolo anticovid que ofreza unha asistencia segura e de calidade.