A asistencia psiquiátrica en Galicia, a exame

Nos primeiros días de febreiro saíu á palestra unha noticia sobre as deficiencias na atención a doentes psiquiátricos en situación de internamento hospitalario, neste caso da situación dun hospital psiquiátrico galego como é o Hestia La Robleda. Diversos medios de comunicación fixéronse eco do informe do chamado Mecanismo Nacional de Prevención (MNP) tras a visita a este centro sanitario privado. Este organismo público, ligado ás funcións do Defensor del Pueblo, vela polo cumprimento dos dereitos das persoas que están nunha situación de privación de liberdade. De seguro a moita xente sorprenderalle asociar os ingresos psiquiátricos cunha situación de privación de liberdade. Pero isto é o que ocorre cando estes ingresos son involuntarios e a persoa non deu o seu consentimento ou se valora que non está capacitada para tomar esa decisión nun momento determinado e a súa situación clínica aconsella o ingreso hospitalario. O sistema de garantías actualmente en vigor (auto xudicial de internamento previo ao ingreso, ou ratificación posterior en caso de ingreso urxente) non diminúe a realidade de que este ingreso implica unha limitación dos dereitos da persoa. De aí que se desenvolvan mecanismos de control e salvagarda dos dereitos que asisten ás persoas, calquera que sexan as súas circunstancias, e máxime cando están nun momento de gran vulnerabilidade. Un informe, varios delitos O contido do informe do MNP sobre o centro psiquiátrico La Robleda é preocupante. E non é excepcional, o que non resta a súa responsabilidade. Visitas previas do MNP a outros centros psiquiátricos sacaron á luz a existencia de prácticas asistenciais que vulneran dereitos. Máis preocupante é que a Administración galega, con competencias de inspección de centros sanitarios, dese o visto bo en auditorías e inspeccións a este centro sanitario privado. Incrible que o Goberno dese instrucións para non contestar en comisión parlamentaria ás preguntas do BNG sobre o número de persoas que se derivaron a este centro privado desde o Sergas ou a canto ascende o financiamento público destinado a este sanatorio. O uso de prácticas coercitivas son ineficaces, non xudan na recuperación e alimentan os prexuízos e estigmatiza-ción arredor da saúde mental. O MNP resalta no seu informe unha serie de prácticas que entran en colisión con diversos dereitos. Por exemplo, que continúan realizándose contencións mecánicas durante días, ou o illamento habitacional tomado como "castigo" (artigo 15 da Constitución Española); que os pacientes psiquiátricos son discriminados con respecto aos que están no módulo sociosanitario en canto ao acceso a dispositivos tecnolóxicos (artigo 33); que manteñen cámaras de video-vixilancia en case todos os cuartos, emitindo 24 horas (artigo 18); ou que hai numerosas persoas que seguen ingresadas durante anos a pesar de estar en situación de estabilidade (artigos 17 e 19). Sobre isto último o MNP escribe que "non pode considerarse boa práctica a utilización do artigo 763 da Lei de Axuizamento Civil [que regula os internamentos involuntarios] coa conseguinte privación de liberdade, para cubrir unha necesidade que non é médica senón social". Refírese á falta de alternativas de vivenda para persoas con discapacidade psicosocial tras a alta hospitalaria. A este respecto, é evidente que a solución que está a dar a Consellería de Política Social tampouco é a adecuada nos termos que a está a realizar, tal e como reflicten as continúas denuncias do persoal das residencias sociosanitarias sobre a falta de espazos, de persoal, de formación ou de actividades ocupacionais, de ocio ou rehabilitadoras adaptadas ás necesidades dos novos perfís de usuarios. Vese a falta de planificación e improvisación da Consellería. Medidas ineficais Estamos aínda lonxe dunha asistencia á saúde mental baseada nos dereitos e na recuperación, así como na potenciación das ferramentas comunitarias que fagan innecesaria a práctica totalidade destes internamentos e que, de producirse, sexan baixo o consentimento da persoa, durante o menor tempo posible e sen que signifique unha ruptura biográfica. Existen experiencias contrastadas que conseguen erradicar os internamentos involuntarios e outras prácticas coercitivas na súa práctica totalidade, recollidas en documentos oficiais de diversos organismos como a OMS ou o Consello de Europa, que tamén recordan que o uso de tales prácticas coercitivas son ineficaces, non axudan na recuperación e alimentan os prexuízos e estigmatización arredor da saúde mental; ademais de situar as persoas diagnosticadas como violentas, incapaces, imprevisibles ou incontrolables. Nada máis lonxe da realidade.