Sanidade pública e entropía

A deterioración que día tras día está a sufrir a sanidade pública xa transcendeu esa liña que marca o límite entre as malas decisións que toman os gobernos e a percepción por parte da cidadanía de que a asistencia sanitaria é moi deficiente, tanto polos enormes atrasos para unha consulta para facer unha proba ou para unha intervención cirúrxica como pola excesiva sobrecarga de traballo que están a sufrir os e as profesionais da sanidade pola decisión de non substituír o persoal ausente. A intención do goberno da Xunta era a de ir facendo os recortes a pouquiños, cada día un pouquiño máis, para que non fosen percibidos pola cidadanía ata que, moitos días despois e moitas medidas recortadoras despois, percibímolas de xeito moi intenso e moi negativo para as persoas. As medidas transformadoras foron tantas, tan demoledoras e tan dirixidas á privatización da sanidade pública que xa adquiriron o estado de entropía; para entendernos mellor… o caos. Di a segunda lei da termodinámica que canto máis ao chou está distribuído un sistema, máis alta entropía ten, e quedamos en que entropía era sinónimo de caos. Isto é o que está a acontecer, impera o chou nas respostas que dan na Consellería de Sanidade ás demandas sanitarias da poboación, poñendo parches á falta de profesionais que atendan as persoas, obrigando as enfermeiras e enfermeiros a asumir competencias impropias cando non se dispón de médicas ou médicos, ou dicíndolle ao persoal administrativo que ten que facer clasificación de patoloxías asumindo competencias impropias, pechando consultas e deixando as persoas desprovistas dunha sanidade de calidade, próxima, gratuíta e equitativa ao obrigar a acudir á privada se tes medios. Do nacional ao comarcal Despois desta visión subxectiva e persoal da sanidade pública, cómpre tamén que fagamos unha análise obxectiva da situación na que nos atopamos, comezando desde unha visión xeral de país para ir cara á percepción do que acontece na Mariña. Partimos daquel goberno bipartito da Galiza que, nos poucos anos que durou, logrou eliminar esas estruturas de sanidade privada chamadas “Fundacións Sanitarias”, creadas polo Partido Popular, e integralas no Sergas tras o saneamento da débeda que acumulaban e que ascendía a uns 16 millóns. O segundo dos grandes logros deste goberno foi a aprobación do Plan de mellora de atención primaria 2007-2011 centrado en certos aspectos estratéxicos, como a calidade dos servizos, a capacidade de resolución, a continuidade asistencial e as actividades de promoción da saúde e prevención da enfermidade. As medidas que contemplaba, de aplicarse hoxe, solucionarían moitos dos problemas estruturais dos que adoece a Atención Primaria. Mais pouco durou vixente o plan: dous anos despois da súa aprobación Feixoo, privatizador por excelencia, logra o goberno da Xunta e case que a súa primeira medida é botalo por terra. A partir de aquí o nivel asistencial máis próximo ás persoas, deseñado para a resolución da maioría dos procesos asistenciais, comeza a deteriorarse a pasos axigantados, recortándose os seus orzamentos, eliminando a capacidade de autoxestión ao crear unha estruturas chamadas EOXI que incorporan a Atención Primaria a unha xerencia única localizada no nivel hospitalario, pechando consultorios do rural, amortizando prazas e creando condicións de precariedade para o persoal eventual. Isto foi o principio do camiño cara ao abismo; entropía. No nivel asistencial hospitalario as cousas non foron mellor. O ardor privatizador de Feixoo era tal que comezou a externalizar servizos, iso si, aos poucos para que a poboación non o percibise, para que fose acostumándose paulatinamente e se normalizase. Estas perversas externalizacións de servizos para entregarllas a empresas amigas comezaron por aqueles que a poboación “non notaría”, como o mantemento de equipos de electromedicina, a limpeza, o almacén, a custodia das historias clínicas e o seu programa de xestión… Continuaron co peche de camas hospitalarias e redución de persoal, que foi cando a poboación comezaría a ver que as súas citas para consultas e probas diagnósticas cada vez se atrasaban máis, chegando ata tempos de agarda de 12 ou 18 meses, cando non deberían superar 60 días segundo a Lei de Garantías Sanitarias (lei 12/2013 do 9 de decembro) que eles mesmos aprobaron. De modo paralelo, aumenta escandalosamente, ano tras ano, a partida orzamentaria para a sanidade concertada derivando cada vez máis pacientes cara a hospitais privados e castigando quen se negue a ser intervido nos centros privados con quedar nese limbo das listas non estruturais, as "listas B" para entendernos mellor. A situación de caos aumenta exponencialmente ao tempo que a poboación muda o conformismo por indignación e mobilización. Máis entropía. Supresión de catro áreas sanitarias en 2017 Na comarca da Mariña, xunto con Monforte, O Barco e O Salnés, o goberno da Xunta vai máis aló e decide de modo unilateral, sen negociación cos axentes sociais e en pleno mes de agosto de 2017, publicar o borrador do decreto de modificación da Lei de saúde de Galicia (lei 8/2008 do 10 de xullo), polo que se suprimen estas catro áreas sanitarias pasando a formar parte de macroáreas sanitarias localizadas nas capitais. Completan así a morte a prazos da sanidade nos lugares máis afastados das capitais e eliminan as posibilidades de fixar poboación no rural. No noso Hospital da Mariña este decretazo abriu a porta ás masivas derivacións cara a Lugo para procedementos que se viñan facendo no hospital. Posterior á perda da área sanitaria, en resposta ao impacto dun movemento social de rexeitamento na Mariña, o goberno do PP acomete unha obra de ampliación de calado do hospital da Mariña. Esta ampliación, se ben era moi necesaria e moi demandada, resulta ser unicamente unha ampliación de espazos; metros cadrados e milleiros de euros sen que se creara nin un só servizo novo; o aumento no número de camas foi ridículo para semellante obra e non solucionou o problema de escaseza de camas que tiñamos en relación á poboación. Non se ampliaron servizos tan necesitados como o de reumatoloxía (seguimos con un para 70.000 habitantes) cardioloxía, urxencias ou coidados intensivos; tampouco se substituíron os profesionais que fuxiron desta comarca ante o maltrato ao que están sometidos por parte da xerencia, xa que por exemplo no servizo de radioloxía temos dous radiólogos dos cinco que deberíamos ter, traducíndose en listas de agarda de dous anos para realizar unha simple ecografía. Noutro servizo central esencial, como é anatomía patolóxica, contamos cun só patólogo (con xornada reducida), precisándose derivar as mostras biolóxicas cara a Lugo ou Monforte, co conseguinte atraso no seu estudo, coa posibilidade de perda dun material insubstituíbel e coas demoras nos diagnósticos de enfermidades tan graves como o cancro. Tampouco se atendeu a demanda da veciñanza de dotar o hospital cunha consulta de cirurxía vascular para atender procesos básicos sen ter que desprazármonos a Lugo; alegaron que non se xustificaba polo número de habitantes, mais Lugo no ano 1981 tiña 72.000 habitantes e había consulta de cirurxía vascular. Na Atención Primaria da comarca a situación volveuse insoportábel. Os centros de saúde non son quen de asumir a demanda asistencial porque están a maior parte deles coa metade ou máis do cadro de persoal sen substituír, véndose en situacións próximas ao peche funcional. Falo de centros de saúde como o de Viveiro, que en varias ocasións contou cunha soa persoa facultativa dun total de dez que hai en carteira de servizos, ou da falta de substitución da única facultativa que hai no consultorio de Cervo durante as súas ausencias. A falta de pediatras nos centros da Mariña semella un escándalo e espertou a conciencia mobilizadora adormecida durante a pandemia. Eis localidades como Viveiro ou Burela, que quedaron sen pediatras moitas veces, ou do resto de concellos da comarca nos que ocorre o mesmo cada vez que faltan as e os titulares. Se un sistema experimenta moita entropía, vólvese irreversíbel, di a termodinámica. E aí case estamos. Cando comecei escribir este artigo volveu á miña mente unha imaxe alegórica que o meu cerebro reproduce cada vez que penso na sanidade pública: vexo o final do filme El planeta de los simios, con Taylor e Nova fuxindo por unha praia e observando aterrorizados unha Estatua da Liberdade destruída aos seus pés. Se isto non é entropía que veñan Clausius e Planck e me corrixan.