Oasis literarios que nacen

Sempre é unha boa nova para un pobo ver xermolar iniciativas que teñen os libros como protagonistas, porque é aí onde sentimos a esperanza de que as palabras poden verquer algo de luz sobre o mundo que habitamos. Pero é unha razón máis para a celebración cando estes proxectos sacan a cabeza nun momento complexo como pode ser o actual, coa suba do prezo do papel e tamén a baixada en picado do número de falantes en lingua galega. Quizais é nas dificultades onde se pode observar a resistencia. Por que botar a andar unha editorial nos tempos que corren? Como xurdiu o proxecto? Como está sendo a acollida dos libros publicados até o de agora? Que diferenzas ou potencialidades hai con respecto a outras editoras xa creadas? Que trabas existen no camiño? E, cales son os plans futuros? Esas son algunhas das preguntas que nos facemos e que lle fixemos ás persoas responsables de catro proxectos editoriais galegos que agromaron nestes meses, como son Nêspera Editora, Menino Morreu, 13 editora, e Léocho? Nêspera editora, o soño feito realidade Desde Ames bota a andar Nêspera Editora, da man de Vanesa Rodríguez, no proceso de edición e loxística, Samuel Baltar, no deseño e na comunicación, e Breixo Parcero, na parte audiovisual e na fotografía. Tal e como nos conta Vanesa Rodríguez, Nêspera xermola cando dúas das socias "botamos en falta unha serie concreta de libros orixinais en galego, pois non atopabamos os libros que queriamos", e de aí que "no Nadal de 2020 comezásemos a darlle voltas á idea de crear unha editora coa que facer o tipo de libros que necesitamos". E como sempre é algo fermoso cando dous proxectos se xuntan no tempo, no camiño cruzóuselle Sica Romero e as Avelaíñas eléctricas, unha novela híbrida coa que abren o catálogo, e coa que testaron o tipo de traballo que querían facer, cunha especial atención á unión entre contido e forma, e entre o relato e o deseño, pois aquí xógase coas tipografías, os peritextos… Segundo salienta Vanesa Rodríguez, "a idea da editora é publicar libros que nos fagan reflexionar, pensar e falar sobre os temas que nos importan". Pero a editora non só fica no seu labor de traer novas historias, senón que "pulamos pola participación como axente cultural na nosa contorna, a través de actividades conxuntas con outras editoras, obradoiros en centros escolares e outras institucións, charlas e coloquios e, en definitiva, todo acto que nos permita achegar o noso coñecemento e/ou experiencia". Desde a editora de Ames recoñecen que o proxecto está recibindo unha agarimosa acollida por parte do público lector, pois "comezamos a presentarnos e a distribuír a novela por librarías, e todo foron bos desexos e pulos", algo no que influíu o traballo feito até o de agora pero tamén as redes sociais, o boca a boca, a presentación física da editora e da novela en distintas librarías, e a promoción en varios medios de comunicación. O nacemento é, pois, positivo, algo ao que contribuíu o feito de traballaren no proceso con "xente moi boa e profesional, como Luz Méndez, correctora lingüística, a Agencia Gráfica, encargada da impresión e encadernación, ou a Libraría Lenda, con quen organizamos a presentación en Ames…" Se tivesen que destacar algunha traba, inciden na suba do prezo do papel ao que se engade a escaseza do mesmo, aínda que ese incremento asumírono desde a editora. Ademais, tamén supón un gran esforzo a distribución "e cremos que estamos diante dunha gran cuestión que deberiamos analizar, pois é un dos aspectos que leva máis cartos e que se arrastra desde hai moito tempo". Desde a editora atópanse valorando varias propostas á vez de entre os que avanzan que nos sorprenderán con libros xuvenís, ilustrados divulgativos, de fotografía e de poesía. E en canto ao estado da literatura galega, salientan que "probabelmente siga medrando en canto a número de editoras, libros, autoras ilustradoras etc, aínda que o sistema editorial está atravesando a nivel mundial unha serie de turbulencias que nos levarán a ter que adaptarnos a novas circunstancias". Aínda así, e a pesar de todo, "nós somos optimistas e cremos que o mundo do libro en galego superará as trabas todas que se lle presenten e, antes ou despois, volverá equilibrarse". Menino Morreu, encher ocos literarios Ângelo Pineda, sociólogo de formación, recoñece que sempre sentiu atracción polo sector editorial, pero foi tamén na pandemia cando na súa cabeza apareceu en serio a idea de intervir neste mundo non tanto desde a posición creativa senón desde a figura do editor. Ese soño eclosionou recentemente en Menino Morreu, un proxecto "coa vontade de cubrir certos ocos na produción literaria galega, traballar de modo constante certas temáticas que eran pouco, parcialmente ou nada tratadas e para as que sospeito que existe un mercado". Estes ocos manifestáronse en diversas coleccións: "Bébel" pretende traballar a literatura deportiva desde perspectivas sociais, políticas ou culturais; na cuestión da cultura, "Buraco negro" está orientada ao ensaio sobre arte en xeral, como cinema, banda deseñada, escrita etc; e "Lenda urbana" busca incidir nas representacións urbanas da Galiza, nas producións máis contemporáneas dos nosos tradicionais referentes atlánticos e lusófonos ou na incorporación de perspectivas inusuais sobre a nosa realidade. Todas esas coleccións están amparadas por un dos valores do proxecto que "é que a normativa escollida polas autoras non vai ser un problema". "Malia que aínda é cedo para facer avaliacións, a sensación que teño é moi positiva, pois a editora foi moi ben acollida e hai motivos para pensar que os dous libros publicados até agora, tamén, sobre todo cando aínda nos falta completar o proceso de distribución por toda a xeografía do país". En Menino Morreu xa saíron á luz Outono aquí, de Mario Regueira, e Nossa concha de retalhos, de Thayane Gaspar Jorge, e proximamente teremos dispoñibles os catro primeiros títulos da colección "Bébel". Atoparemos a novela escocesa Breogan Citadel, de Stevie Porter, Fútbol contra o estado, que é un ensaio de Gabriel Kuhn sobre a historia do fútbol desde unha perspectiva libertaria, un outro ensaio do historiador catalán Ramón Usall sobre a relación entre o fútbol e as reivindicacións das nacións sen estado en Europa, e "unha novela que aínda está nunha fase moi inicial do proceso de edición e da que iremos desvelando detalles máis adiante". Así mesmo, tamén está previsto que saia o primeiro título de "Buraco negro" antes de finais de ano. O proxecto de Menino Morreu é unipersoal, e de aí que a carga de traballo constitúa o principal obstáculo, ao que se suma a distribución. Así o destaca Pineda, quen se mostra escéptico con respecto ao futuro do sistema editorial galego, xa que "temos un panorama onde emerxen novas editoras independentes con certo grao de especialización, o que é algo alentador ao abrir posibilidades para unha literatura galega cunha oferta máis diversa e rica; pero doutra parte, temos unha ameza bastante evidente: a súa base é unha lingua en retroceso no país por causa dun sistema político hostil, dunha esmagadora presenza do español na produción cultural e dunha ausencia de políticas públicas para reverter a situación". 13 editora, bibliografía sobre activismo Desde ECOAR))) (Espazo de Contradiscurso, Construción e Coordinación de Alternativas e Resposta Social) levaban moitos anos traballando en diversos espazos activistas como contracumios, encontros, espazos de coordinación … e foi aí cando detectaron que non había ningún proxecto especializado en bibliografía centrada no activismo. E que fixeron? Fundaron un selo editorial que se presentou en sociedade o pasado 14 de maio baixo o nome de 13 editora. A editora entende os seus manuais e ensaios como instrumentos de análise, empoderamento e organización colectiva. Polo momento xa se poden adquirir os primeiros títulos, que son Alternativas ao poder corporativo de Gonzalo Fernández Ortiz de Zárate, no que se presenta un catálogo de iniciativas postas en marcha por colectivos, asociacións, comunidades e individuas/os co obxectivo de minguar a cota de poder alcanzada polas grandes corporacións; As múltiples caras de Anonymous de Gabriella Coleman, narra como as zonas escuras e recónditas da internet alumaron un movemento ciberactivista clave na conformación das relacións de poder na sociedade actual; e Manual para campañas non- violentas, da Internacional de Resistentes á Guerra, é unha guía concibida para que o lectorado poida desenvolver as distintas fases de planificación, execución, avaliación e difusión de campañas e accións de carácter non-violento. A editora abre así un novo vieiro para a literatura galega no que o activismo, o contrapoder e o pensamento crítico terán un espazo propio. Como destacan os fundadores, "o que nos diferenza doutras editoriais é a temática elixida, xa que aínda que hai algunhas que tratan puntualmente cuestións relacionadas co activismo, non había ningunha que o tivese como elemento central de construción". 13 Editora achegaranos dous tipos de libros: dunha parte ensaios que permitan comprender a realidade na que vivimos e, doutra, guías e libros relacionados con diferentes cuestións do activismo.Aos que teñen polo momento editados sumarase proximamente Municipalismo libertario de Murray Bookchin e Janet Biehl. A ilusión deste proxecto non impide que se vexan trabas. Ao igual que as outras iniciativas editoriais, neste caso tamén se advirte de que "a propia inercia do sector baséase nas lóxicas capitalistas de mercado das que se derivan problemas de distribución, falta de espazos de publicitación ou a a escaseza dun público afeito a este tipo de literatura". E como ven o presente e o futuro da literatura galega? "Contamos con moi boas autoras e autores, e con xéneros e proxectos cada vez máis diversificados, pero precisamos dunha forte aposta por parte da Xunta, que debería ir moito máis aló das axudas económicas, e incidir na mellora da distribución e da difusión, así como nos procesos de normalización da nosa literatura", apuntan. Léocho?, a primeira editora de audiolibros en galego Co pouco tempo que temos nas sociedades actuais, desde os sectores expertos destacan que o consumo de cultura se adapta, e de aí a eclosión do formato do podcast e dos audiolibros, que nos ofrecen a posibilidade de escoitar mentres facemos outras tarefas. Desa realidade foron conscientes Ramón Romero e Silvia Fernández, unha parella de xornalista e filóloga galega que fundaron Léocho?, a primeira editorial de audiolibros en galego, que nace con "moito esforzo, moito tempo e pouco investimento económico", en palabras de Romero. Cun catálogo de dez libros da literatura galega clásica, "a acollida en redes sociais foi moi grata, vimos que había persoas ilusionadas co proxecto e con ganas de escoitar audiolibros no seu propio idioma, polo que agardamos que o apoio siga a ser igual e poidamos chegar á maior cantidade de xente posible". As obras que xa se poden escoitar e adquirir son A tecedeira de Bonaval de Antonio López Ferreiro, o Catecismo do labrego de Valentín Lamas Carvajal, Aires da miña terra e O divino sainete de Curros Enríquez, Maxina ou a filla espúrea de Marcial Valladares, Cantares gallegos e Follas Novas de Rosalía de Castro, Follatos de Filomena Dato, Proel/O Galo de Luis Amado Carballo, e Queixumes dos pinos de Eduardo Pondal, e proximamente O castelo de Pambre, de Antón López Ferreiro e De catro a catro, de Manuel Antonio. Con duracións que van desde algo menos dunha hora a máis de seis, para todas as obras do catálogo pódese escoitar previamente unha mostra da súa locución. Esas dez obras conseguíronse con moito esforzo e algunhas trabas, "pois tendo en conta o modelo de negocio dixital, dependemos moito das redes sociais ao non contar con moito investimento inicial", o que se suma a que todo o traballo de locución, edición e marketing recae nunha soa persoa. Con respecto ao futuro, Ramón Romero salienta que "estamos a vivir unha época na que o galego ten presenza en espazos que criamos esquecidos, e iso é algo moi ilusionante, mais si que é verdade que o sector editorial actualmente necesita un novo impulso acorde a estes tempos, e o audiolibro pode ser útil para achegarlles a literatura galega a todas as persoas".