Marina González Guerreiro: arte contemporánea galega

A máis de 3.700 metros de altitude, sobre o desfiladeiro do río Apurímac, na rexión de Cusco, pendura Q’eswachaka, unha ponte tecida con urdimes de q’oya, fibra vexetal nacida dunha planta autóctona. Trenzada integramente a man, mantense en pé desde hai seis séculos grazas a unha tradición inca na que cada ano, vencida polas condicións meteorolóxicas e polo desgaste do material, as comunidades locais reúnense para volver erguela. Esta acción creadora —a idea da ponte como lugar de transición, de fronteira, de cambio, pero tamén de unión— leva Marina González Guerreiro (A Guarda, 1992), a traballar a súa propia reflexión ao redor do tránsito na exposición Buen Camino; comisariada por Rafa Barber Cortell e presentada no marco do programa Fantástico Interior en La Casa Encendida de Madrid. Nela, a artista constrúe un cosmos a varias escalas no que, ao recolocar e pór en relación elementos de diversa procedencia —crebas, xoias, tapóns, cuncas improvisadas ou pétalos de flor—, fai emerxer puntos de contacto e de lembranza. A minuciosidade coa que González atende ao detalle leva o espectador a descubrir, pouco a pouco, pequenas pezas recolocadas mediante construcións preciosistas e, á vez, precarias: desde as dispostas nos estantes cos que a propia artista conviviu desde a infancia até a gran ponte feita con cordas de amarre de barco, da que colgan medallóns que actúan como sinais de paso. Co devir como constante, nos seus últimos traballos, a artista estabelece unha forte conexión coa historia da medición do tempo; con todo, e escapando da concepción do acto preciso, consegue desprazar estes sistemas cara a formas máis abertas. En A espera, o fluído, a medida, presentado na Galería Rosa Santos en 2025 e en ARCO 2026, elementos como unha roca de enrolar, fíos anoados, reloxos e pesas, acompañan cerámicas con auga, mostrando como a presenza deste líquido, recorrente na súa obra, insire unha medida que xa non serve para fixar, senón para sinalar o tempo transcorrido. Non se calcula: percíbese, como cando se deixa caer algo e se agarda polo impacto. Así, as pezas funcionan como ensaios, pequenos mecanismos nos que o desaxuste deixa de ser erro para formar parte do propio funcionamento. Un xesto que xa aparecía en Charcos, na mostra Unha imaxe que non doia nin custe mirar (Sala de Arte Joven, Madrid, 2020), onde a auga, contida en bolsas de plástico, mestúrase con pestanas postizas, pedras, obxectos de bixutaría e mesmo cigarros, recollendo e conservando un instante, fixando a pegada máis que un momento exacto. En Unha Promesa, presentada de novo na Galería Rosa Santos en 2021, sendo esta unha das súas obras máis representativas, Marina González Guerreiro fai alusión a un lavadoiro mediante unha instalación de tinas e trapos. No texto curatorial da exposición, Paula Noya de Blas recorda que o máis perto que estivo de ocupar un dos estanques de González foi ao carón da fonte do Parque Aluche (Madrid), cando K., B. e F. peiteaban as súas cristas de cores con xabón Lagarto. Ao levantalas, corrían e gritaban, deixando que o xabón —solúbel e mutábel— deixara residuos no contacto coa auga. Conta que a miúdo leváballes pastillas de xabón caseiro feito pola súa nai mesturando sosa cáustica e aceite usado. De cor crema xaspeada, Noya de Blas compara este efecto coa auga nas tinas de Marina: as marcas secas e pegañentas testemuñan os antecedentes, deixando que o pasado se intúa a través do seu efecto sobre a materia. O xeito de percibir a instalación cambia segundo o ollar. Os tecidos entrelázanse co teito, lembrando unha pía bautismal feita de capazos e, a pesar de que a obra está cargada de obxectos íntimos —común na obra de González—, os propios procesos internos dos elementos conservan certa anonimidade. Os naturais convértense en artificiais e os artificiais parecen naturais, creando unha tensión entre o familiar e o transformado. Como as cunchas dispostas na parede: para uns sosteñen auga doce, e para outras, mar salgado. As derradeiras contribucións da artista na Galiza sitúanse, por unha banda, na exposición colectiva As estacións do ano, comisariada por Mónica Alonso e actualmente na Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, e, por outra, en A era das Fábulas (2024), unha mostra en tres actos que conectaba as coleccións da Fundación María José Jove e de TBA21 Thyssen-Bornemisza Art Contemporary cos fondos artísticos, arqueolóxicos e etnográficos do Museo de Pontevedra. Comisariada por Susana González, Chus Martínez e Ángeles Tilve, estruturábase en tres capítulos —"Acto I. Imaxinación-mar", "Acto II. Transformación-terra" e "Acto III. Renacemento-aire"—. No seu proxecto, Marina González constrúe un ecosistema de gran precisión, articulado arredor de varias cordas de saltar; fala da suspensión, detense no salto, nos cantos e nese movemento que insiste ao repetirse, creando obras que poden ser rodeadas e exploradas polo espectador, quen se achega a cada detalle e se deixa sumir pola delicadeza e a percepción que cada elemento suscita. O percorrido O traballo de Marina González parte da acumulación de materiais e da transformación de obxectos cotiáns en elementos que conteñen, dun xeito latente, unha memoria sedimentada. A súa práctica, de carácter instalativo, transita entre a escultura, o vídeo, a fotografía e a pintura, explorando como os grandes relatos se filtran no cotián a través de procesos de resignificación e subxectivación. O estudo convértese así nun espazo de experimentación, onde materiais diversos conviven nun ritual íntimo que procura un equilibrio inestábel entre orde e desorde, control e azar. Graduada en Belas Artes pola Universidade de Salamanca e cun Máster en Produción Artística pola Universitat Politècnica de València, realizou exposicións individuais como Given Time (Intersticio, Londres, 2021), Unha promesa (Galería Rosa Santos, València, 2020), Canción de río (Galería Néboa, Lugo, 2025), LMXJVSD (Pols, València, 2020) ou Work Hard, Dream Big (Moon Gallery, 2019). A súa traxectoria inclúe tamén a participación en feiras internacionais de relevancia, destacando Present Future en Artissima (Turín, 2025) e a súa presenza continuada en ARCO (Madrid, 2021–2026) coa Galería Rosa Santos. Participou igualmente en Art Brussels (2024), ARCO Lisboa (2022, 2025), Estampa (Madrid, 2021–2022) e Artissima (Turín, 2021–2022). Representada pola Galería Rosa Santos, formou parte de exposicións colectivas como En amores inflamada (Pols, 2019) ou Unha imaxe que non doia nin custe mirar (Sala de Arte Xove, Madrid, 2019). Entre as súas mostras colectivas máis recentes destacan Un substrato común. Unha nova arqueoloxía da materia (Fabra i Coats, Barcelona, Catalunya, 2024), Algo que brilla (Bienal de Arte Contemporáneo Fundación Sales, Vigo, 2024), Estructures de suport per a criatures vulnerables (ACVIC, Vic, Catalunya, 2024), Habitacións (Travesía Cuatro, Guadalajara, México, 2024) e Trasbordo (Fórum Vila Nova de Cerveira, Portugal 2025). Que implica crear na Galiza? Vivir no Rosal e desenvolver a carreira en València sitúa o regreso ao rural como unha experiencia con dúas dimensións. Por unha banda, ofrece "espazos máis baratos e amplos desde onde poder traballar"; pola outra, pode implicar "unha condición periférica ou máis illada". Neste contexto, "a rede de interconexións e relacións que se xeran ao necesitar axuda para facer as pezas" conecta con persoas e lugares. Ao mesmo tempo, convértese nunha forma de "descubrimento e exploración do territorio en busca de materiais". Na Galiza existe unha rede de persoas que traballan no ámbito cultural e que apoian as artes plásticas, pondo "a ilusión e a xestión para levar a cabo proxectos interesantes", como no caso da Fundación María José Jove, o Museo de Pontevedra e o Marco de Vigo, Néboa e Leira Haus en Lugo, Espazo Vilaseco en Chantada, Talleres 12 miradas, o Espazo Normal da Coruña, a Trienal de Sarria ou Espazo Matrioska nos Blancos. A proximidade con Portugal aparece tamén "como unha riqueza", ampliando as posibilidades de relación e intercambio. Neste marco, destacan artistas con traballos "moi interesantes e moi diversos", como Berio Molina, Julia Huete, Andrea Dávila, Rubén Santiago, Vicente Blanco, Noa e Lara Castro, entre moitas outras. "Temos un contexto moi rico, con moi bos artistas", que esperta curiosidade por seguir vendo "co tempo os traballos que xorden desde aquí". A arte aparece así como unha posibilidade para "repensar a nosa identidade, os nosos imaxinarios".