Os grandes fitos da historia da Galiza nos Xogos Olímpicos

A celebración dos Xogos Olímpicos é unha antiga tradición que defende o crecemento dunha sociedade tolerante e pacífica a través do deporte. A súa xénese data do século VIII antes de Cristo, tendo as súas raíces nunha bela cidade grega erguida ao pé do monte Cronos e tocada polas augas do río Alfeo: Olimpia. Neste val déronse a man, de forma harmónica, deporte, cultura e mitoloxía para escribiren unha das páxinas máis bonitas da humanidade. Os competidores anhelaban honrar os deuses olímpicos dando o mellor de si mesmos, mais a partir do século IV d.C, coa conquista de Grecia polo Imperio Romano, empezou o seu declive, que remataría coa prohibición do evento. Non sería até 1896, centos de anos despois, cando os Xogos Olímpicos volverían con máis forza grazas ao empeño e tesón do barón Pierre de Coubertin. Tras fundar o Comité Olímpico Internacional e deseñar o proxecto de Olimpíadas que hoxe coñecemos, preto de 750.000 espectadores serían testemuña, no estadio Panathinaikos de Atenas, dos primeiros Xogos da era contemporánea, aos que acudiron 241 atletas procedentes de 14 nacións diferentes. Desde entón fóronse realizando cada catro anos en diversas cidades arredor do mundo; moitas delas, como é o caso este ano de París, con máis dunha edición ás súas costas. O vindeiro 26 de xullo o río Sena será o senlleiro escenario da cerimonia de apertura dos Xogos Olímpicos. O coñecido como 'lume eterno' presidirá a capital francesa dando comezo a dúas intensas semanas de deporte, competición e fraternidade. Támara Echegoyen, primeira medallista olímpica galega: "Cando estás no alto do podio non sabes se rir ou chorar" Cómpre subliñar que das 33 edicións que se terán disputado ao remate das Olimpíadas de París só se suspenderon tres, as dúas primeiras por mor do estalido da Primeira e a Segunda Guerra Mundial. Epígrafe a parte merecen os Xogos de Toquio 2020, que tiveron que ser adiados a causa da crise sanitaria provocada pola Covid-19. Galiza nas Olimpíadas Existe un dito popular que asegura que "hai un galego na Lúa" e, por suposto, nos Xogos Olímpicos estas palabras tiñan que facerse valer. A representación de deportistas galegos na prestixiosa cita remóntase a Amberes 1920, en Bélxica. O palmarés galego inaugurouse cando a selección de fútbol do Estado español disputou un encontro pola medalla de prata na cidade belga que se resolveu cunha contundente vitoria por 3-1 ante Países Baixos. Entre os integrantes do histórico conxunto sobresaíron tres nomes: o vigués Moncho Gil, o pontevedrés Luís Otero e o coruñés Ramón González. Os futbolistas Luís Otero, Moncho Gil e Ramón González, os primeiros galegos en lograr unha presea olímpica: a prata, en Amberes 1920 coa selección estatal fronte ao combinado dos Países Baixos. (Foto: RFEF) A estela deixada por este trío de pioneiros foi difícil de seguir polos deportistas do país durante a primeira metade do século XX. Galiza non gozou de excesiva presenza no evento deportivo máis destacábel do planeta até a década dos 60, cando o número de representantes medrou e o futbolista ferrolán Juan Fernández fíxose cun diploma olímpico en México 1968. Catro anos máis tarde, en Múnic 1972, o coruñés Jaime González Chas obtería, de novo, un meritorio diploma en tiro olímpico. O noso país non volvería colgarse un metal até Montreal 1976, ano no que o piragüista lucense Luís Gregorio Ramos Misioné conseguiu unha prata, subindo ao segundo chanzo do podio na proba K4 1000 da disciplina de augas tranquilas. Na década dos 80 Galiza seguiu coleccionando éxitos, entre os que destacan un novo metal, nesta ocasión de bronce, para Misioné en Moscova 1980, así como a prata en baloncesto do pivote coruñés Fernando Romay nos Ánxeles 1984. Sofía Toro: "O deporte sitúate no teu lugar, ninguén gaña sempre" Marta Bobo, a primeira olímpica galega A comezos desa mesma década a ximnasia rítmica brillou con luz propia no Estado español. Deportistas como a ourensá Marta Bobo erguéronse como referentes dunha xeración que aínda se lembra da presenza dunha rapaza, coa maioría de idade acabada de estrear, que saía pola televisión facendo maxia cunha cinta ou unha pelota sobre o tapiz. Campioa de España en 1981 e 1983, Bobo gravou o seu nome nos libros de Historia ao ser a primeira galega en debutar nun certame olímpico, máis concretamente nos Ánxeles. Bobo quedaría nunha flamante novena posición, pero marcaría un antes e un despois na súa disciplina deportiva. Daquela, rumoreábase entre os entendidos da ximnasia rítmica que un sospeitoso aire acondicionado só se acendía cando lles tocaba facer a súa rutina ás favoritas e que quedaba fóra de servizo cando eran as norteamericanas quen saían a competir. Marta Bobo: "O minuto e medio da cinta nos Xogos foi o máis longo da miña vida" As Olimpíadas de 1984 tamén serán recordadas polo anuncio da Unión Soviética e a República Democrática Alemá, nun momento álxido da Guerra Fría, de que non asistirían á cita olímpica por entenderen que os Estados Unidos non ofrecían "as garantías necesarias para a seguridade dos atletas, o respecto aos dereitos e a dignidade humana". Os amantes do deporte endexamais esquecerán, destes Xogos Olímpicos, a actuación de Carl Lewis emulando a Jessie Owens en Berlín 1936 ao gañar catro medallas de ouro nos 100 e os 200 metros lisos, o relevo 4x100 e o salto de lonxitude. Os prolíferos anos 90 Nos icónicos Xogos Olímpicos de Barcelona 1992 o deporte galego deu un gran pulo cara adiante. Galiza estivo representada por 18 deportistas en diversas disciplinas como atletismo, remo, hóckey a patíns, esgrima, loita, piragüismo, péntatlon moderno e vela. Catro anos despois, para a cita de Atlanta 1996, conseguirían o billete olímpico 16 atletas do país, amosando o alto nivel do noso deporte e sostendo, practicamente, o número de clasificados adscritos. E en Sidney 2000 19 deportistas da Galiza atopáronse na Vila Olímpica australiana. Coa chegada do novo milenio, a cifra non volvería baixar da ducia de representantes nuns Xogos Olímpicos. Unha época dourada "Os tempos son chegados", escribiu Eduardo Pondal no seu texto poético de 1890 Os pinos. E abofé que así foi. Se ben é certo que clasificarse para uns Xogos Olímpicos xa é admirábel, Atenas 2004 recoñeceu, por fin, o traballo e o talento de tantas xeracións de deportistas do país. Co ouro e a prata logradas polo piragüista cangués David Cal abriuse unha época dourada na historia olímpica galega á que tamén quixo sumarse o padexeiro Carlos Pérez Rial, tamén natural de Cangas, quen acadou o ouro no K2 500 en Pekín 2008. Nesa mesma edición o exitoso Cal volvería revalidar dúas medallas, neste caso de prata. O padexeiro cangués David Cal, quen conseguiu en Atenas 2004 o primeiro ouro olímpico para Galiza, no C1 1000 (na imaxe, celebrando a prata en Londres 2012 na mesma proba de piragüismo). [Foto: Europa Press] En 2012 os Xogos Olímpicos viaxaron até Londres, e alí, na 'Square Mile', a representación galega tamén asinou unha actuación máis que notábel que lle permitiu retornar á casa con novas medallas. O excelso traballo levado a cabo en vela por Támara Echegoyen e Sofía Toro valeríalles un ouro. A pivote de balonmán Begoña Fernández acadaría o bronce. Dúas lendas como o triatleta Javier Gómez Noya e o piragüista David Cal colgaríanse de novo a prata. O cangués converteuse no nacional máis laureado na historia dos Xogos Olímpicos, sumando un total de catro pratas e un ouro no seu palmarés. Begoña Fernández: "O que conta dos Xogos é abrir esa porta para as máis novas" A pesares de que a expedición galega contou con 16 participantes en Río 2016, os nosos non foron quen de replicar os logros acadados con anterioridade, e só o viveirense Cristian Toro puido sumar unha medalla. O piragüista galego logrou, xunto a Saúl Craviotto, o cobizado ouro olímpico na categoría K2 200. Catro anos despois, os Xogos de Toquio 2020 —adiados por causa da Covid-19 para o ano seguinte— xeraron unha grande expectación na Galiza, que rachou co seu récord de participación nunha cita olímpica e, por se fose pouco, en territorio nipón conseguiu até sete medallas, tornando así na comunidade do Estado español que máis metais sumou naquela edición dos Xogos. Para sempre quedarán na memoria colectiva as pratas de Teresa Portela, a primeira muller galega e do Estado en participar en seis Olimpíadas; o porteiro de fútbol Iván Villar, e o equipo composto por Rodrigo Germade e Carlos Arévalo en piragüismo, así como os tres bronces obtidos pola atleta Ana Peleteiro, o regatista Nico Rodríguez e o 'guerreiro' de balonmán Rodrigo Corrales. A lendaria padexeira Teresa Portela, que este ano disputa os seus sétimos Xogos. (Foto: Europa Press) Máis aló das medallas, Toquio 2020 recompensou o esforzo das e dos deportistas galegos cunha decena de diplomas olímpicos, pondo en valor actuacións como as de Támara Echegoyen no 49er FX de vela, a de Carlos Arévalo no K1 200 ou a de Adrián Ben nos sempre pelexados 800 metros lisos. A partir do vindeiro 26 de xuño a chama olímpica iluminará París e dará comezo á trixésimo terceira edición dos Xogos Olímpicos da era contemporánea. Galiza está en condicións de lograr a maior participación da súa historia e quizais tamén os mellores resultados. Ogallá as nosas e os nosos deportistas sigan triunfando no olimpismo.