O galego en 2022: a sociedade demanda unha lingua viva

O ano 2022 deu boa colleita de sentenzas favorábeis ao galego no ámbito xudicial. O Tribunal de Xustiza da Galiza obrigou a Axencia Tributaria a garantirlle o uso do galego a un cidadán (sentenza núm. 236/2022). Un Xulgado do Porriño condenou a compañía aseguradora Allianz a entregarlle a unha empresa a póliza do seguro en galego. A Sentenza do Tribunal de Xustiza de Galiza número 394/2022 ratificou o acordo adoptado polo Concello da Coruña aprobando a Ordenanza de uso do galego. As dúas primeiras sentenzas foron froito de procedementos impulsados pola Mesa pola Normalización Lingüística a instancia dos interesados. Constitúen un exemplo da toma de conciencia dos dereitos lingüísticos por parte dos galegofalantes que permite abrir camiño en dous ámbitos moi remisos ao uso da lingua galega: o das aseguradoras e a Axencia Española de Administración Tributaria. A presión social exercida nos medios de comunicación e nas redes sociais permitiu que unha parella puidese contraer matrimonio en galego no Rexistro Civil de Vigo, e non en castellano con tradutor simultáneo ao galego. O Sergas provoca o maior número de queixas que rexistra a Liña do Galego. O ente segue sen poñer nos consultorios a disposición dos doentes os consentimentos informados en galego. Un cidadán foi expulsado en dúas ocasións do Hospital Álvaro Cunqueiro de Vigo por exixir o consentimento informado en galego sen dilacións e en plena igualdade cos que o queren en castellano. A última vez foi denunciado pola Policía Nacional por desobediencia. A súa constancia é un exemplo de desobediencia civil que pon de manifesto o incumprimento máis básico da administración sanitaria dos dereitos lingüísticos dos galegos. A Liña do Galego informou de que durante o ano 2021 rexistrou o dobre de queixas por vulneracións e discriminacións lingüísticas, mentres que ante a Valedora do Pobo se triplicaron este tipo de denuncias. O informe da Real Academia Galega publicado en novembro de 2022 baixo o título Prácticas lingüísticas na infancia. A xestión lingüística nos primeiros contextos de socialización constata a desgaleguización que padecen as xeracións máis novas, influídas pola presión ambiental que se exerce dende os primeiros anos de escolarización. Conclúese que tanto a escola e as actividades extraescolares e deportivas son axentes desgaleguizadores que favorecen o proceso de substitución lingüística. Publicáronse os datos sobre coñecemento e uso do galego para 2018, extraídos da Enquisa Estrutural a Fogares do Instituto Nacional de Estatística (INE) dos que se desprendía o alarmante dato de que case un 24% da poboación menor de 15 anos se declara incapaz de falar en galego. Dato que non resulta sorprendente se se ten en conta que o Goberno galego perpetra unha constante vulneración dos dereitos lingüísticos das crianzas incumprindo a Carta Europea de Linguas Rexionais e Minorizadas, non garante o dereito ao ensino en galego e o denominado Decreto do Plurilingüismo aprobado en 2009 prohibe a existencia de liñas públicas de ensino íntegro en galego e impide impartir aulas de Matemáticas en galego na etapa de Educación Infantil e de Matemáticas, Física e Química e Tecnoloxía na Educación Primaria. Incumprimento do mandato A Xunta incumpre o seu mandato legal de promover a lingua galega no ensino, mandato recoñecido pola xurisprudencia do Tribunal Constitucional, que a obriga a implementar “unha política activa de corrección das causas históricas de desprestixio social do galego”. O Goberno galego eríxese como o maior inimigo da lingua galega, non só porque desiste das súas obrigas de preservalo, senón que exerce unha política activa para lesionar os dereitos dos galegofalantes. Contra esta política dinamitadora mobilizouse a sociedade galega polo 17 de maio como todos os anos, convocada pola plataforma cidadá Queremos Galego baixo o lema “En galego agora e sempre. Por un novo futuro para a lingua” reivindicando o seu dereito a vivir en galego con normalidade. O mesmo 17 de maio en que era homenaxeado Florencio Delgado Gurriarán, autor de poemas con marcado contido sociolingüístico, membro do Partido Galeguista, que se viu obrigado a se exiliar tras o alzamento militar de 1936. A Asociación Correlingua coordinou os centros de ensino organizando actividades de dinamización en que participan milleiros de escolares para achegalos ao galego: concursos de regueifa, de banda deseñada, de vídeo e do manifesto que culminan coas festas finais e coa carreira pola lingua. Da Iniciativa Xabarín á mobilización social Para esas mesmas crianzas foi promovida a Iniciativa Xabarín co obxectivo de crear unha canle dirixida ao público infantil e xuvenil e unha aplicación que incorpore programa e xogos para garantir a presenza de contidos actualizados. A tal fin, A Mesa conseguiu reunir 33.008 sinaturas que motivaron a súa aprobación por unanimidade no Parlamento. Até o momento a TVG aínda non concretou avances en relación á Iniciativa Xabarín, no entanto a acción decidida da Mesa baseada nesta iniciativa e na Iniciativa polo Audiovisual en Galego, onde tamén participan as entidades do sector, arrincou pequenos avances malia os límites que mantén a nova lei audiovisual que desprezou a produción independente en galego. Como éxito da mobilización social impulsada pola Mesa destacan as estreas de series e filmes que contan desde o primeiro momento con dobraxe e lexendado en galego. Para 2023 veremos se, tal e como indica, finalmente se incorporan ao galego os títulos das canles infantís públicas (Clan TVE) ou privadas (Boing, Disney,...). A mobilización social é o motor do galego. Así, houbo que conquistar na vía xudicial o dereito a manifestarse aínda a estas alturas do século XXI en defensa do topónimo A Toxa tras a denegación do permiso da Subdelegación de Goberno de Pontevedra. Un grupo empresarial empéñase en deturpar o topónimo na súa convocatoria anual ao foro económico que organiza na illa. Outra Subdelegación de Goberno, a da Coruña, impuxo unha sanción económica a un cidadán en Rianxo por supostamente alterar a orde pública nun centro de saúde cando en realidade se limitou a pedirlle a unha empregada pública que o atendese en galego. Cando se subverte esta “anormalidade” lingüística que nos impuxeron exixindo o exercicio dos dereitos que formalmente se recoñecen no papel calquera subterfuxio lles vale para acusárennos de desorde pública. Publicacións destacadas Son os mesmos supostos esperpénticos, acontecidos dende o ano 1480, os que analiza o profesor Carlos Manuel Callón Torres no seu Libro Negro da Lingua Galega. Quiñentos anos de represión e silenciamento (Xerais, 2022), en que aborda a represión institucional e discriminación padecidas polos galegofalantes. Este libro demostra que o proceso de substitución lingüística non é espontáneo nin natural, senón que obedece aos castigos, presións, humillacións, vexacións e penalizacións que exerceron os poderes vivos. As mesmas conclusións tira o profesor Miguel Rodríguez Carnota na súa tese doutoral Lingua, poder e adolescencia no proceso de substitución lingüística. Análise crítica do discurso nun centro de ensino secundario dunha vila galega, en que analiza as causas polas que abandonan o galego as crianzas que ingresaron no instituto falándoo. Analízanse casos de bullying, o acoso escolar e a estigmatización por falar en galego nun medio lingüisticamente hostil. A profesora Teresa Moure publicou Linguística escreve-se com A. A perspectiva de género nas ideias sobre a linguagem (Através Editora, 2022), que analiza as causas da discriminación das mulleres na historiografía lingüística a pesar da súa intervención en disciplinas como a tradución, a criptografía, a antropoloxía, a primatoloxía, a sociolingüísica ou a filosofía da linguaxe, partindo da hipótese de que a súa contribución se considera inferior por ter abordado asuntos designados como “secundarios”, “menores” ou marxinais por facelo dende formulacións e procedementos diverxentes ou discrepantes cos canons imperantes. En canto á calidade lingüística, cómpre aludir ao libro publicado polo profesor Carlos Garrido titulado O escándalo do léxico galego. Análise da sua lastimosa degradaçom histórica e denúncia da sua dolosa falta de regeneraçom atual, (Laiovento, 2022) que motiva os beneficios de valerse do portugués para restaurar e rexenerar o galego, a fin de evitar a conversión deste nun dialecto do español. O proxecto das escolas Semente afortalouse con alianzas internacionais como o Galeusca educativo asinado con Ikastolen Elkartea (Euskal Herria) e La Bressola (Catalunya Nord). Coa Rede Porque me Peta, desenvolveu iniciativas de recoñecemento da nosa comunidade lingüística e segue a medrar e espallarse por Galiza para garantir o dereito das crianzas galegas a xogar, aprender e socializar con naturalidade na nosa lingua. A CTNL recuperou este ano o formato do LGx15 anterior á pandemia e resolveu a terceira edición dos Premios Mil Primaveras. A sociedade organizada en defensa da lingua mantén o facho moi vivo.