Emilio Rodríguez: Arquitectura e divertimento

Na mocidade é cando un está cheo de enerxía e con ganas de cambiar o mundo. A xuventude está disposta a rachar cos convencionalismos e buscar outras formas de expresarse. Esta actitude é a que mantén Emilio Rodríguez, a pesar de que xa non é un rapaz, gústalle ir á contra. Cando era mozo e con esta mesma ansia comezou a estudar arquitectura. O que alí se atopou decepcionouno. A finais dos 80, cando el estuda, a arquitectura que se ensinaba na facultade era gris e moi apegada á tradición, oposta á música, cómics e contracultura punk que consumía un rapaz daquela. Todo iso cambiou un día que o seu pai lle trouxo unha revista de arquitectura que atopou nun quiosco. Nela descubriu que había arquitectura subversiva, radical e contracultural. O protagonista daquel descubrimento foi o estudio austríaco Coop Himmelb(l)au. Esta cooperativa formaba parte do deconstrutivismo, un movemento artístico que nace naquela época. Esta arte avogaba por unha arquitectura experimental, que rachaba coas formas convencionais, onde o xogo ten cabida. A gran revelación para o mozo Emilio foi descubrir que facer arquitectura podía ser un divertimento. Para el un edificio debe ser divertido de crear e de habitar. Ao rematar a carreira vai vivir a Viena, onde traballa no estudio que descubriu a través daquela primeira revista. Regresa á terra, aséntase na Coruña e comeza de profesor na facultade. Cos anos foise reconciliando cos arquitectos e a arquitectura que de mozo lle resultaba insulsa. Descubriu o xogo detrás de obras aparentemente moi aburridas e rigorosas. Ao longo da súa carreira atopou dificultades polo arriscado das súas obras, mais a gran limitación sempre é o orzamento. Cando non chegan os cartos é cando se ten un que posicionar como arquitecto ou cliente: que se vai priorizar? Emilio teno claro, sempre renuncia ao superficial, aos acabados. Prefire investir en espazo. Debido a iso, as súas obras teñen fachadas de materiais humildes, interiores austeros e espidos de todo revestimento. Constrúe cos materiais que se poden atopar en calquera almacén dunha vila. Móstrase cru, tal e como se construíu o edifico vaise ver, non se tapa. Esta estética radical aposta por interiores dinámicos, cheos de posibilidades de uso e de luz. O xogo de habitar Un veciño de Arderis, en Oroso, viu a casa que Emilio deseñou para a súa nai e contactouno para facer unha vivenda para el. Contaba cunha parcela chan sen veciños, rodeada de campos de millo; as construcións máis próximas eran os alpendres de bloque dos veciños. O arquitecto deseñou un edificio ensimesmado ao tempo que mira a paisaxe. Rodeou a casa dun muro de bloque, un material maldito para algúns, para protexerse das vistas desde a estrada. El di que usa os mesmos recursos que a veciñanza, así de simple. Hai quen diría que a casa semella un "galpón". Emilio di: "Paréceme que moitas cousas do rural ás que chaman feísmo son arquitecturas moi interesantes. O feísmo non é iso: para min son as infraestruturas fóra de lugar ou as grandes urbanizacións as que danan a paisaxe. Que o paisano faga un alpendre cos materiais que ten á man, ben feito está. A miña obra ten algo diso, co que teño á man fago a miña arquitectura". "Paréceme que moitas cousas do rural ás que chaman feísmo son arquitecturas moi interesantes. O feísmo non é iso: para min son as infraestruturas fóra de lugar ou as grandes urbanizacións as que danan a paisaxe. Que o paisano faga un alpendre cos materiais que ten á man, ben feito está. A miña obra ten algo diso, co que teño á man fago a miña arquitectura". Tras o muro da casa de Oroso ocúltanse catro patios orientados aos puntos cardinais e un central. Eses patios proporcionan luz e un espazo exterior protexido dos ventos. As aperturas no muro enmarcan anacos da paisaxe para desfrutar desde a casa. Para gañar aínda máis luz a cuberta inclínase facendo catro lucernarios en cada orientación. Con esta estratexia logra que a luz chegue a cada recuncho, o sol móvese dentro da casa segundo avanza o día. Así, vívese diferente cada estancia segundo por onde veña o sol. Ademais de destacar a luz e as vistas, o interior conta coa austeridade que caracteriza a súa obra. Tamén con interiores austeros, atopamos a casa-taller de Coeses, Lugo. Os propietarios mercaran unha ruína na aldea, querían utilizala como taller e tamén como fogar. Só quedaban dous muros de pedra en pé do que fora a casa. Emilio respectou os muros e reconstruíu o gran volume, pero distinguindo as partes. O novo revestiuno de madeira e xusto no encontro dos materiais situou unha fiestra como símbolo da unión. No interior, a zona de taller é un gran volume libre e nu, para favorecer a concentración. Ilumínase por un lucernario na cuberta. O resto, a vivenda, vaise transformando polos propietarios, que mesmo deseñaron parte do mobiliario. O arquitecto construíu unha casca de formigón e os habitantes foron ocupando o interior segundo posibilidades e tempo. Unha das características das súas vivendas son os interiores con espazos indefinidos que posibilitan múltiples usos. Cre que a casa debe adaptarse á xente e non á inversa, como é habitual. Na nosa infancia tamén preferíamos espazos que permitisen o xogo libre, nos que se desenvolvía mellor a nosa imaxinación, sen estar coartados por un uso moi definido. O mellor exemplo da indefinición de usos é unha casa que o arquitecto construíu en Perillo, Oleiros. Nela, a planta baixa conta con varias estancias indefinidas, que os propietarios poden ir ocupando. Emilio pensa na casa como un espazo de liberdade e alegría, onde a arquitectura non condiciona. Cre que a casa debe adaptarse á xente e non á inversa, como é habitual. Na nosa infancia tamén preferíamos espazos que permitisen o xogo libre, nos que se desenvolvía mellor a nosa imaxinación, sen estar coartados por un uso moi definido. En Perillo, o que nun principio se pensou como despacho acabou sendo o salón. A casa vai mudando cos cambios dos habitantes, cando os cativos son pequenos demandan uns espazos de xogo, logo de estudo e ao marchar todo ese espazo "sobra". Canto máis indefinido sexa o interior máis fácil resulta adaptalo. Ademais da estratexia da indefinición de espazos, conta coa peculiaridade da forma de situar a vivenda de Perillo. A parcela era pequena, estreita e alongada, polo que o habitual sería ocupar o máximo do chan para facer interiores o máis grande posíbeis, mais o arquitecto fixo o contrario. Deseñou a casa con tres patios que fragmentaban o inmóbel, mais estes están conectados entre si, e logra que as estancias pequenas se perciban como máis grandes. Así, creou espazos máis luminosos, grazas aos patios, e protexidos das miradas alleas. O interior aposta por aforrar en acabados debido ao apertado do orzamento. Ampliación enerxética As limitacións de orzamento tamén foron o punto de partida da asociación Down da Coruña. Contaban cunha escola en desuso cedida polo concello que precisaban adaptar e ampliar. Emilio renunciou a todo o superfluo para poder satisfacer as necesidades do centro. Ao mesmo tempo, o concello pediulle dar cabida no edificio a un centro cívico para o barrio. O arquitecto rehabilitou a escola e ampliouna definindo un U, creando así un novo patio interior para as actividades ao aire libre. Destaca da ampliación o uso do policarbonato, un plástico empregado para facer invernadoiros. O edificio conta cunha estratexia enerxética similar a estes, simple pero eficiente. A fachada e os lucernarios captan o sol en inverno, quecéndose de forma gratuíta. Nos meses de calor báixanse os estores que protexen do sol e ábrense as fiestras máis altas para que o aire quente saia, deixando o espazo fresco. Outro efecto secundario do uso do policarbonato é que durante a noite a luz interior sae ao exterior, facendo que o edificio se converta no vagalume do barrio. Mudar a paisaxe Como profesor, Emilio Rodríguez ten participado en varios cursos de verán, nos que se especializou nas intervencións efémeras na paisaxe. Xunto con outros profesores e alumnos ten desenvolvido actividades en Cans (O Porriño) e Betanzos. Cada ano a aldea de Cans transfórmase nun festival de cine. Emilio, xunto co alumnado do curso, deseñaron dúas intervencións na paisaxe. Un ano déronlle voz á paisaxe. Instalaron pola aldea sinais con códigos QR que enlazaban coas historias da aldea. Deste xeito, fixeron falar as rochas, muros e camiños. Outro ano redebuxaron o río. Durante a primavera a vexetación de ribeira fúndese coas árbores e fai desaparecer o río que pasa por Cans. Con 15 km de fíos de la vermellos atados nas pólas das árbores debuxaron con cor o trazado do río. A actividade en Betanzos contou coa participación da veciñanza. Esta cedeu cadeiras vellas, as e os alumnos pintáronas e usáronas para conquistar espazos da vila. A acción pretendía chamar a atención sobre os espazos en desuso da vila.