O actual sistema de financiamento xerou un déficit de 24.729 millóns aos servizos públicos desde 2009

Os fondos destinados a sanidade, educación, servizos sociais e pensións sumaron en 2023 –último ano con datos consolidados–os 9.257 millóns de euros e significaron 65,4% do total do orzamento galego desa anualidade, que alcanzou 14.143 millóns de euros. O investimento en servizos públicos fundamentais marcou nesa anualidade unha nova caída, situándose 2,7 puntos por baixo do exercicio anterior, cando as partidas destinadas a financiar o sistema galego de benestar representaron 68,1% do conxunto das contas públicas galegas. Os datos da liquidación dos orzamentos galegos de 2023 achegados polo Ministerio de Facenda sinalan que a Xunta da Galiza destinou a sanidade 5.344 millóns de euros, a educación 2.830 millóns, a servizos sociais 1.073 millóns e a pensións non contributivas 8 millóns. Nunha anualidade máis, o sistema sanitario representa a partida de gasto máis importante das contas galegas, concentrando a contía máis elevada dos fondos destinados a prestación dos servizos do sistema de benestar. O Estado ingresou por impostos na Galiza 16.296 millóns, mais só reintegrou 10.131 O investimento sanitario significou en 2023 o 37,7% das contas galegas dese ano, rexistrando unha rebaixa en relación co anterior exercicio de 2,1 puntos. A súa maior parte destínase a remunerar o persoal, mais outras cantidades importantes están dirixidas a cubrir o gasto sanitario e o mantemento e funcionamento dos centros de saúde e dos hospitais. As partidas dirixidas ao sistema educativo responden a unha lóxica de gasto semellante, significando nesa anualidade 20% do monto total do orzamento galego e 1,5 puntos menos que en 2022. As partidas dedicadas ao financiamento dos servizos socias e das pensións non contributivas representan unha cantidade moito menor nas contas galegas. Así, no primeiro caso, incorpóranse, entre outros, os fondos dedicados a financiar o sistema de dependencia e as políticas para menores, representando 7,5% do total do orzamento galego de 2023 e tres décimas máis que no exercicio anterior. Finalmente, as partidas da Xunta dedicadas a garantir a prestación das pensións non contributivas significaron 0,05% dos orzamentos galegos do exercicio de 2023, o último liquidado polo Ministerio de Facenda. A oposición insta Rueda a reclamar un cambio no sistema de financiamento A liquidación do sistema de financiamento de 2023 desvelou que o Goberno do Estado transferiu á Galiza nesa anualidade 7.107 millóns de euros para sufragar a prestación dos servizos sanitarios, educativos e de dependencia, que conforman os piares básicos do modelo de benestar. A contía transferida ao Executivo galego pola Facenda estatal para financiar estes servizos significou 43,6% do total do recadado pola Administración Estatal da Axencia Tributaria (AEAT) no país, cuxa cifra final alcanzou un mínimo de 16.926 millóns de euros. Neste sentido, significa 1,9 puntos menos que na anualidade precedente. O economista Xosé Díaz, presidente da Comisión de Economía e Facenda do Parlamento galego na V lexislatura (1997-2001), nun recente traballo titulado Os resultados da liquidación do réxime común ou das "rexións" en 2023 cifra o déficit xerado polo modelo de financiamento vixente nese anualidade á sanidade, á educación, as pensións e aos servizos sociais galegos en 2.149 millóns de euros. Nesta liña, os datos de 2023, procedentes da liquidación do sistema de financiamento dese ano, a última elaborada polo Ministerio de Facenda, sitúanse na tendencia dos últimos anos. O saldo para o sistema de benestar galego destes 15 anos de vixencia do actual modelo de financiamento é sumamente negativo. A este respecto, Díaz apunta a Nós Diario que “o déficit de financiamento no sistema de financiamento relacionado cos servizos públicos fundamentais no período liquidado, comprendido entre o ano 2009, ano inicial do mesmo, e o ano 2023, cando se compara coas cantidades liquidadas deses servizos polos orzamentos galegos, alcánzase un diferencial en relación co sistema de financiamento de 24.729 millóns de euros”. Díaz explica que, “ao non tomar en conta o custo real das competencias, o principio de suficiencia fai augas por todas as partes”. Precisamente o principio de suficiencia é un dos eixos teóricos básicos do actual modelo, dirixido a garantir os recursos necesarios para financiar o custo real das competencias que fan parte do autogoberno. Neste punto, Díaz asegura que “o defecto do principio de suficiencia é a utilización da chamada poboación axustada como equivalente ao custo das competencias do autogoberno”. Sistema fiscal: O actual modelo de financiamento entra en tempo de desconto Unha crítica análoga á de Díaz foi formulada en 2024 polo Consello de Contas. Así, nun informe presentado en maio dese ano baixo o título de Informe sobre os resultados para Galiza do sistema de financiamento das comunidades autónomas do réxime común, denunciou que "esta determinación non se realiza en función do custo efectivo dos servizos, para o que, por outra parte, existen carencias na información dos sistemas contábeis das comunidades autónomas senón dun indicador, poboación axustada que no deseño actual non reflicte as necesidades reais das competencias autonómicas".