O pazo de Bentraces: dos monxes de Celanova á nobreza ourensá

A superficie dos seus xardíns ocupan dúas hectáreas e o edificio principal supera os cincocentos metros cadrados en planta, sendo esta de forma en ele. Camiños pavimentados con granito ao estilo portugués, zonas arbustivas –con figueiras, rododendros e glicinias–, árbores de impoñente envergadura –castiñeiros e nogueiras–, sebes que separan distintos ambientes... configuran os espazos verdes. No medio, altiva, xorde a construción nobre, provista dunha ampla escaleira exterior feita en pedra de grao, portas en arco de medio punto, outras con ucheiras –ou machetas–, unha delas con tímpano armoriado baixo un arco oxival, xanelas de reducido tamaño –hainas con mainel–, e a hedra que gabea polos muros dunha casa –hoxe hotel– restaurada con gusto e cun mobiliario acorde co edificio. Bentraces é un pazo que se remonta nas súas orixes á época medieval, pois é certo que estivo directamente vinculado ao mosteiro de Celanova por ser residencia dos seus abades. Así se demostra en varios preitos que a comunidade bieita mantivo coa familia posuidora, que non propietaria. Un dos membros dela dicíase señor por 1656 e era o cabaleiro da orde de Santiago Pedro Suárez Sarmento Pimentel, “del nuestro consejo e contaduría mayor de quentas e superentendente general de nuestra haçienda en el dicho nuestro Reyno de Galiçia, cuyo diçen es el Palaçio e villa de Ventraçes e sus tierras e jurisdiçiones”. En tempos medievais habitou esta pousa Giomar Meendes de Ambia, muller do escudeiro ourensán Roi Suares Tangil. Aquela, que pronuncia as últimas vontades o 30 de maio de 1484 –segundo Pablo S. Otero Piñeyro Maseda–, deixaríalle ao seu fillo Roi Suares de Tangil (II) ese edificio. Era el meiriño maior do conde de Ribadavia e opuxérase ao rei canda as guerras irmandiñas. Nas súas paredes campan varias labras heráldicas A mansión sitúase na parroquia homónima de San Xoán de Bentraces, no concello ourensá de Barbadás, e nas súas paredes campan varias labras heráldicas que anuncian a súa vinculación con liñaxes galegas ben egrexias: Mosqueira, Pimentel, Salgado, Sarmento, Ozores, Ambía... E todo isto, a sete quilómetros da cidade das Burgas e nun entorno moi atractivo. Arco triunfal De moito interese é a igrexa de Loiro, con orixes na primeira metade do século XII e citada por Afonso VII en 1133. O arco triunfal, a ábsida e a fachada principal son románicas. E nesta última unha ampla porta circúndase cun gardapó de tacos que a vincula coa estética compostelá. Interesante tamén é o beiral no que asexan cabezas humanas e animais. Chemineas Esveltas coma agullas dunha catedral son as dúas chemineas do pazo de Piñor, na parroquia homónima. Malia non ser visitábel, paga a pena ver tales elementos dende a beira do camiño, no barrio do Hospital. As súas orixes fican no renacemento, conta con patio balaustrado, algún van en arco de medio punto e unha capela na que campan tres escudos. Templo Sobrado do Bispo é un dos templos relixiosos máis singulares do municipio, pois que conserve varias partes románicas, datábeis no século XIII e de influencia cisterciense, fano merecente dunha visita. Este estilo alterouse ao ser sometido o edificio a diferentes reformas que, para nada, desmerecen o conxunto. Románica, gótica e renacentista son artes predominantes, e tan fermosa é a porta do muro meridional como a colección de canzorros que percorren a cornixa. Nesta parroquia nace en 1860 Alberte García Ferreiro, discípulo de Curros Enríquez, colaborador en La Patria Gallega e autor da peza teatral Luchar por la Patria.