Unha vida de telenovela

É un argumento bastante recorrente comezar unha historia tras o encontro precipitado dunha foto ou dunha carta. A partir de aí o misterio das vidas agochadas vaise desnobelando, e as persoas lectoras ficamos atentas. Iso é exactamente o que acontece co libro O legado da nena do sal (Xerais, 2024) de Elena Gallego Abad, pero neste caso a narradora (Inés) atopa unha caixa de recordos e varios cadernos da súa nai tras a morte desta. Con esta herdanza, comeza a investigación na que ela busca esa nai descoñecida nalgúns casos pero na que tamén explica o seu proceso de dó e como vai tecendo a novela. Elena Gallego é unha das autoras de máis éxito do panorama literario galego, sobre todo a raíz da serie "Dragal" que conquistou tantos lectores e lectoras. Acostumada, pois, aos formatos longos, escribe agora esta obra que semella unha novela de aprendizaxe, pero con mesturas de folletín e de investigación xornalística, profesión que ela coñece ben. Ás pasaxes contadas por Inés engádese pronto a voz de Carmiña, que vai contando a súa infancia en Viveiro (A Mariña) e como foi medrando desde que quedou orfa ata a idade adulta, cunha chea de penurias e de violencia. Neste sentido, cómpre salientar que a intención é boa pero que as dúas voces se atopan descompensadas: a de Carmiña está lograda, pero faise algo artificial por momentos; mentres que a de Inés é fragmentaria e non aparece ben medida co conxunto. Seguindo coa forma, cómpre dicir que a última parte engade unha dose de intriga que non atopamos na primeira, cando a redacción dos acontecementos da infancia e da xuventude de Carmiña se fai eterna, como se a trama non avanzase de todo a pesar do excesivo número de páxinas. A novela, de longa extensión, é unha reivindicación da memoria histórica no seu sentido máis complexo. A memoria individual que se engarza coa colectiva. E con elas aparecen as contradicións de Inés, a novelista que reconstrúe as vivencias da nai e da familia, e que recoñece non saber nada dese pasado. A través dela tamén nos atopamos coas contradicións comúns que temos como país, de querer saber o que pasou pero sen atrevernos a cruzar certas liñas. Non en van eu pensei que estaba vendo unha telenovela. A través desta obra vaise descubrindo que "o Viveiro no que Carmiña medrara xa desaparecera por completo. Mudaran os lugares, morreran as xentes, a memoria perdíase". Entón o que se fai é recuperalo, volver contalo, e a autora comparte con nós unha gran documentación histórica que interesa pero que fai que esteamos ante un libro descompensado: o obxectivo está claro, a novela prende a nosa atención, pero hai demasiada palla polo medio.