Forma de paxaro

Non todas as aves son paxaros, pero si todos os paxaros son aves. A afirmación, que pode semellar unha adiviña ou un trabalinguas ten fácil explicación. Na clasificación das aves e atendendo a súa taxonomía existen varias ordes: a das Falconiformes, na que están os falcóns, aguias ou voitres; a das Columbiformes que acollen as rulas e pombas; ou as Gallinaceas onde están o paspallás ou as perdices... entre outras. A orde dos paxaros é a das Passeriformes ou paseriformes, que vén significar “forma de paxaro”, coñecidas tamén como aves cantoras. É a que conta con máis especies rexistradas no mundo, entre 5.700 e 6.500, e forman parte dela desde as diminutas carrizas de apenas 9 cms até os grandes corvos de máis de 70 cms. O Passer máis habitual e coñecido é o pardal común. O nome científico Passer domesticus significa paxaro doméstico por ser a ave “da casa”, que ten acompañado desde sempre o ser humano. Apunta Francisco Bernis no seu Diccionario de nombres vernáculos de aves, que a denominación “pardal” derivaría do latín pardalis pola cor parda da súa plumaxe, tendo tamén a acepción de “aldeano” pola cor parda das roupas campesiñas. Na Galiza podemos observar tres especies de pardais. Ademais do común, xa citado, está o pardal montés (Passer montanus) e o pardal chiador (Petronia petronia). Este último está relegado á zona sur e oriental do país, macho e femia son iguais e caracterízanse por ter unha mancha amarela debaixo do peteiro e a plumaxe moi riscada. O pardal montés, ou orelleiro, é semellante ao común pero ten o couquizo marrón chocolate e unha mancha negra sobre fondo branco a cada lado da cabeza, que semellan orellas. Tampouco teñen dimorfismo sexual e aínda que en tempos ocupou case todo o país, hoxe é unha especie en regresión como outras tantas ligadas ao medio agrario. Na península existen outras dúas especies de pardais: o pardal mouro (Passer hispaniolensis) e o pardal alpino (Montifringilla nivalis), ambos con apenas observacións no noso país. O pardal común é, das 5.000 especies de paseriformes do mundo, a máis abundante e estendida, cuns 1.600 millóns de almas emplumadas. Como dixemos, é unha especie asociada ás persoas e cando estas desaparecen, os pardais tamén o fan. Sen veciños nas aldeas, quedamos sen pardais. Na cultura galega están ben presentes en cantigas ou refráns como aquel que di: No Nadal hai veces que se come o pardal. O pobo recoñece no pardal unha das súas extraordinarias aves comúns. Así, o Pepiño de Castroncelos contounos que, cando era neno, agardaba a que saíran os pardais dos furados da palleira e, unha vez capturados, desplumábaos para asalos dentro dunha pataca. Era quizais o Pepiño un deses pardais aos que alude Miguel Hernández: Los gorriones son los niños del aire, la chiquillería de los arrabales, plazas y plazuelas del espacio. Son el pueblo pobre, la masa trabajadora que ha de resolver a diario de un modo heroico el problema de la existencia.