Lumes que queiman o peito

A Unión Europea superou este ano o millón de hectáreas esvaecidas baixo o lume, a cifra máis elevada dende que comezaron os rexistros. Mantendo o dubidoso honor de encabezar este ranking, a península Ibérica enfrontouse á peor vaga de lumes da súa historia, dos cales algúns seguen activos. Un inimigo sen corazón nin espada que non é doado de bater. Fogares, cultivos, vidas enteiras foron calcinadas fronte á mirada atónita duns e a resignación de moitos outros, marcando a ferro cicatrices que van moito más aló do diñeiro. As consecuencias de tales traxedias (pouco) naturais abranguen dende as máis directas –perda de fogares, vidas humanas e animais– ata aquelas que non por menos visibles resultan insignificantes: a perda de sumidoiros de carbono que freaban o quecemento global ou a contaminación atmosférica provocada polos lumes, causante esta última de máis dun millón e medio de falecementos anuais entre 2000 e 2019: máis de 30 millóns de mortes nas primeiras dúas décadas do século. Os superviventes tampouco saen ilesos, pois deben enfrontar outras consecuencias: medo, ansiedade, estrés e incerteza. Mais, onde se atopan as causas deste drama? 9 de cada 10 lumes son provocados polos seres humanos, o que indica a importancia da concienciación e dos sistemas de prevención. E, máis aló da acción individual, a súa orixe tamén está no colectivo: a crise climática está a empeoralos. Cambio climático A recente e histórica opinión consultiva da Corte Internacional de Xustiza, que aclara as obrigas dos estados respecto ao cambio climático, cualificou este último coma "un problema existencial de proporcións planetarias que pon en perigo todas as formas de vida e á saúde mesma do noso planeta". Os cambios súbitos nas temperaturas e a maior presenza de fenómenos climáticos extremos son consecuencia directa das nosas accións como especie nos dous últimos séculos e medio. Nesta liña, España segue a financiar as grandes emisoras de combustibles fósiles, e o noso obxectivo de redución de gases de efecto invernadoiro, dun 32% para 2030, está moi lonxe do 55% marcado polo programa das ONU para o Medio Ambiente. O reloxo segue avanzando e non podemos xirar as agullas, tan só prepararnos co tempo que aínda temos. En definitiva, a problemática dos lumes non é simple se non que é sumamente complicada, e nela converxen factores moi diversos. Se España quere demostrar que lle importa evitar unha nova catástrofe coma a deste verán, debe actuar de maneira inmediata e radical, reforzando os seus mecanismos de prevención e alerta temperá, dedicando máis recursos á protección da biodiversidade e do campo e desviando o diñeiro que vai aos petos de grandes contaminadores cara á solucións para a transición enerxética. Os cambios súbitos nas temperaturas e a maior presenza de fenómenos climáticos extremos son consecuencia directa das nosas accións Con todo, en contraposición á letalidade dos lumes, está a súa xestión por parte das institucións. Por desgraza, a actuación volveu a ser insuficiente, lenta e neglixente. Ocultáronse datos relativos aos lumes, non se utilizaron todos os efectivos dispoñibles e as medidas que se veñen pedindo dende grupos e persoas expertas para frear este inferno anual nunca dan chegado. Nuns anos, estudiarase con abraio a eficaz estratexia política utilizada nestes tempos de finxir non ter responsabilidade algunha. Sexamos máis esixentes cos que regulan e administran. Os verdadeiros líderes son aqueles con capacidade de anticipación e que atallan os problemas antes de que ocorran. No tocante a Galicia, tal como di o Sindicato Labrego, o camiño a seguir pasa por coidar do rural; pois un rural vivo é a mellor política contra os lumes. Os monocultivos de eucalipto e piñeiro e a falta de axudas serve coma caldo de cultivo dos lumes e a recuperación da paisaxe mosaico tradicional sería unha xogada mestra nesta longa loita. Alén do decálogo de medidas propostas pola Plataforma por un monte galego con futuro, a Xunta de Galicia debe adoptar as seguintes medidas: —Revisar os sistemas de comunicación, avisos e alerta en emerxencias dentro do Sistema de Protección Civil, con estándares internacionais actualizados e plans con persoal técnico especializado. —Protocolizar o uso do ES-Alert nos plans de emerxencias autonómicos, garantindo que os organismos competentes poden, deben e saben empregalo. —Adoptar un enfoque participativo que incorpore as poboacións afectadas na decisión, planificación e seguimento da recuperación, con información continua. Ninguén coñece mellor as terras que os que viven e traballan nelas. —Desenvolver plans de sensibilización e formación cidadá sobre actuación en emerxencias e autoprotección, con simulacros e formación escolar temperá incluída no currículo. —Manter os dereitos humanos no centro da prevención, resposta e reparación. Tras un verán tan convulso, unha soa verdade permanece tralas faíscas: as feridas abertas que representan os lumes deben ser extinguidas para que, dunha vez, poidamos sandar.