Irlanda do Norte conmemora o 25º aniversario do Acordo do 'Venres Santo'

A partir da segunda feira, cando se fan 25 anos do Acordo do 'Venres Santo', Irlanda do Norte desenvolverá múltiples actos ao longo das vindeiras semanas para conmemorar o pacto, que permitiu acabar con case tres décadas de conflito armado de alta intensidade no territorio, nunha situación que se foi intensificando desde 1921, cando permaneceu dentro do Reino Unido ao crearse o Estado Libre Irlandés, oito séculos despois do comezo da colonización inglesa, polo que a poboación protestante era maioritaria na zona en contraposición aos católicos, vencellados con Dublín. O acordo incluíu un tratado entre o Reino Unido e a República de Eire, amais dun acordo no que se sumaron oito formacións políticas, tres unionistas, dúas nacionalistas e tres que non formaban parte de ningún dos dous bloques, coa mediación de Washington, e foi asinado o 10 de abril de 1998 após unha semana de negociacións e xa fóra do prazo inicialmente marcado. Que o acordo se producira a finais dos anos 1990 non é casual, pois xa ao comezo desa década chegouse a un “punto morto” que obrigou ao “recoñecemento por parte do Goberno e do Exército británicos, e tamén do lado republicano irlandés, de que nunca se alcanzaría unha vitoria total”, debullou a AP Katy Hayward, docente de Socioloxía Política na Queen’s University de Belfast. Nese contexto, os acordos “tiveron un enorme éxito en pór fin á violencia organizada a grande escala”, explicou o profesor de Ciencias Políticas na University of Galway Niall Ó Dochartaigh, destacando que a parte referida ao “proceso de paz funcionou moi ben, e os que querían destruír o acordo e iniciar un conflito de novo teñen moi pouca aceptación”. A ese respecto, e tras choques armados que deixaron máis de 3.500 mortes e 37.000 persoas feridas, Belfast acollerá os actos principais de conmemoración, nos que confirmou a súa presenza o presidente dos Estados Unidos, Joe Biden, que estará no territorio e en Eire entre o 11 e 14 de abril. O mandatario incidiu na disposición estadounidense a “apoiar o vasto potencial económico de Irlanda do Norte en beneficio de todas as comunidades”, ao responder o convite do primeiro ministro británico, Rishi Sunak. En todo caso, o daquela primeiro ministro irlandés, Bertie Ahern, subliñou que “sempre foi un proceso e os últimos 25 anos foron moito máis agradábeis e reconfortantes que os 25 ou quizais os 75 anteriores”. Así e todo, “a paz en Irlanda do Norte é talvez máis precaria en 2023 do que foi en calquera outro momento desde a sinatura do Acordo do Venres Santo”, advirte AFP, ao elevarse en febreiro o nivel de ameaza terrorista de “substancial” a “severo”, polo que se considera que hai altas probabilidades dun novo atentado após o tiroteo contra o axente da Policía John Caldwell, que sufriu feridas graves polo ataque dun grupo disidente do Exército Republicano Irlandés (IRA), condenado por todo o arco político do territorio. Malia o éxito do acordo para frear o conflito armado, “o aspecto constitucional, as novas institucións, non funcionaron tan ben”, láiase Ó Dochartaigh. Desde a sinatura do pacto o Goberno británico suspendeu até en cinco ocasións a autonomía e asumiu o control, nunha delas máis de catro anos e medio. Nos últimos trece meses, aínda que o lexislativo non está suspendido, a principal formación a favor da pertenza ao Reino Unido, o Partido Democrático Unionista (DUP), mantén bloqueadas as institucións xustificándose na súa negativa a aceptar os acordos do Brexit, que estabeleceron unha fronteira comercial entre Gran Bretaña e a illa de Irlanda, rexeitamento que ratificaron incluso no referente ao marco de Windsor, un acordo entre Londres e Bruxelas para suavizar as disposicións que atinxen a este punto. Isto tamén impide formalizar a elección de Michelle O’Neill como primeira ministra despois de imporse o Sinn Féin nos comicios de maio de 2022 por primeira vez, ao depender dun entendemento co DUP na Asemblea de Irlanda do Norte (creada a raíz dos acordos para acabar co goberno directo de Londres) para que o líder unionista, Jeffrey Donaldson, asuma como vice primeiro ministro. A progresista O’Neill reclamou responsabilidade á formación conservadora citando o aniversario do acordo, e salientou que “precisamos estabilidade política e un Executivo que funcione para aproveitar a oportunidade de crear bos empregos”. En paralelo, o ex líder do Partido Unionista do Ulster, Reginald Empey, acusou o DUP de pór en risco as institucións de autogoberno, que poderían perderse se non decide acabar co bloqueo, apuntou. A situación tamén está a xerar un distanciamento de parte das persoas consideradas unionistas do pacto do 'Venres Santo', que foi ratificado pola poboación norteirlandesa un mes despois da sinatura cunha aprobación de 71% dos votantes, pois un traballo demoscópico publicado en The Belfast Telegraph desvelou que de repetirse a votación a meirande parte dos unionistas votarían en contra do texto. As chaves dun acordo que acabou co conflito armado O pacto partiu da base de que nese momento a maioría dos habitantes de Irlanda do Norte querían estar integrados no Reino Unido, pero que unha parte relevante quería a reunificación política da illa de Irlanda, e que no momento no que esta vontade sexa maioritaria Dublín e Londres teñen a obriga de actuar en consecuencia. Á vez, recoñeceuse o irlandés no territorio e impulsouse a creación dun órgano de autogoberno compartido entre as forzas que representasen estas opcións, abrindo a porta a que a poboación puidese decidir se identificarse como británica, irlandesa ou ambas as dúas. Tamén implicou a desaparición dunha fronteira física na illa e a liberación dos presos das organizacións guerrilleiras e paramilitares que aceptaran o proceso de paz, culminando coa declaración da fin da loita armada do IRA en 2005 e o abandono do Exército británico do territorio en 2007. Camiño á reunificación Aínda que a enquisa máis recente de Ipsos sinala que 27% da poboación norteirlandesa está a favor da reunificación (por 50% en contra), o Brexit e os seus efectos impulsan esta opción, acompañada do avance político do Sinn Féin, convertido en primeira forza en toda a illa.