O "espírito de Bandug" rexurde da man dos Brics 70 anos despois da histórica cimeira

A década posterior ao remate da II Guerra Mundial estivo marcada polas loitas de liberación nacional dos pobos colonizados. Un ciclo revolucionario que comezou após 1945 coa independencia de países como Indonesia, que continuou en 1947 co triunfo dos patriotas indios e que tivo como grandes fitos a vitoria da revolución chinesa en 1949, a loita do pobo coreano entre 1950 e 1953, a revolución exipcia de 1952 e o triunfo do pobo vietnamita contra os franceses na batalla de Dien Bien Phu en 1954. A Conferencia de Bandung explícase neste novo contexto. O encontro, desenvolvido na cidade Indonesia que lle deu nome ao cumio entre o 17 e o 24 de abril de 1955, contou coa participación de 29 estados e tivo como principais protagonistas o presidente indonesio Sukarno, o mandatario indio Jawāharlāl Nehru, o líder exipcio, Gamal Nasser e ao primeiro ministro chinés Zhou Enlai. A cita serviu para definir unha proposta política para os pobos en loita contra o imperialismo, articulado un programa baseado na defensa da soberanía, no desenvolvemento endóxeno e na paz. O dirixente cubano Fidel Castro sinalou que o Terceiro Mundo naceu na Conferencia de Bandung. Malia que o concepto foi formulado en 1952 polo economista francés Alfred Sauvy, Castro indicou que “o Terceiro Mundo non é un lugar, é proxecto político que naceu e tomou corpo en Bandug como síntese de todas as aspiracións dos pobos do mundo en loita contra o colonialismo e o imperialismo”. Neste sentido, asegurou que “é un movemento que anhela por encima de calquera outra cousa a dignidade e o progreso, por isto fai da defensa da soberanía e da independencia as reivindicacións centrais”. O historiador hindú Vijai Prashad, un dos máis recoñecidos investigadores sobre a Conferencia Bandung, afirmou que “a unidade dos pobos do Terceiro Mundo veu, pois, da adopción dunha postura política contraria ao colonialismo e ao imperialismo e non de ningún elemento cultural ou racial intrínseco partillado. Se alguén loitaba contra o colonialismo e se opuña ao imperialismo, formaba parte do Terceiro Mundo”. Nesta liña, Sukarno, nas sesións de clausura da Conferencia Bandung, manifestou que “estamos unidos pola nosa común aversión ao colonialismo (...) e estamos unidos pola nosa común de determinación de preservar a paz no mundo”. A soberanía nacional A clave de bóveda da alternativa defendida na Conferencia Bandung era a soberanía nacional. Así, na declaración final do encontro recollíase o “respecto á soberanía e á integridade territorial de todas as nacións”, o “recoñecemento da igualdade de todas as razas e da igualdade de todas as nacións, grandes e pequenas” e a “ abstención de intervir ou interferir nos asuntos internos doutro país”. Nesta dirección, condenábanse os “actos ou ameazas de agresión ou do uso da forza contra a integridade territorial ou a independencia política de calquera país” e apostábase pola “resolución de todas as controversias internacionais por medios pacíficos”. O proxecto político formulado en Indonesia en abril de 1955 non tardou en expandirse a todo o mundo colonizado, baixo a denominación de “espírito de Bandung”. A este respecto, Vijai Prashad explicou que “os intelectuais e dirixentes políticos que comezaron a falar do espírito de Bandung querían dicir que o mundo colonizado acaba de facer acto de aparición na escena internacional para reclamar un espazo propio nela, non como un apéndice do Primeiro Mundo ou do Segundo, senón como un actor independente en toda regra”. O DEBATE | Representan os Brics un avance na conformación dunha nova orde internacional? Vijai Prashad destacou que o “espírito de Bandung supuña un rexeitamento tamén da subordinación económica e da subordinación cultural, dúas das principais políticas do imperialismo”. Nesta orientación, documentou que resultou decisivo para o impulso do movemento antiimperialista, actuando como referencia para o Cumio de xefes de Estado e de Goberno do Movementos dos Países Aliñados desenvolvido en Belgrado en 1961, que deu orixe ao movemento homónimo, e para a Conferencia Tricontinental da Habana de 1966. O antecedente dos Brics A actualidade do proxecto de Bandung é reclamada neste momento desde múltiples frontes, que o sitúan como un antecedente da alternativa representada polo grupo Brics. Sen ir máis lonxe, no número deste mes da revista portuguesa O Militante, o especialista en política internacional e dirixente comunista portugués Albano Nunes escribiu que “a cuestión da independencia e da soberanía, que estivo na base Conferencia Bandung (...) continúa na orde do día e a suscitar formas de articulación e converxencia, que como os Brics, desempeñan un papel obxectivamente antiimperialista”. O presidente chinés, Xi Jinping, tense referido en diversas ocasións ao influxo da Conferencia Bandung nos Brics. Así, o pasado 9 de novembro, no marco dun encontro en Beixing co mandatario indonesio, Prabowo Subianto, afirmou que “nas novas circunstancias, o espírito de Bandung conserva unha forte vitalidade. Debemos levar adiante o espírito de Bandung enriquecéndoo con novos elementos coherentes cos tempos cambiantes, impulsando un novo tipo de relacións internacionais coa cooperación de ganancia compartida, promovendo unha orde e un sistema internacional máis xusto e equitativo". A influencia da conferencia de Bandung no nacionalismo galego contemporáneo O espírito de Bandung está na cerna do capítulo contemporáneo do movemento nacionalista galego. Así, en xullo de 1955, só tres meses despois da conferencia, Adiante, o voceiro das Mocidades Galeguistas de Bos Aires, onde xogou un destacado papel o primeiro secretario xeral do Consello da Mocidade de 1963, Antón Moreda, sinalou que “estamos á altura de calquera colonia de Asia ou de África, seguindo a caracterización aprobada na recente Conferencia de Bandung”. 'Problemática nacional e colonialismo: o caso galego' volve saír do prelo, 44 anos despois O xornal da xuventude nacionalista galega de Bos Aires informou que “nunha conferencia de ampla resonancia mundial 29 países están de acordo en que o colonialismo suprime as culturas nacionais, obstaculiza a cooperación cultural, nega os dereitos básicos en materia de educación e suprime o dereito de estudar o propio idioma e a propia cultura. Pois ben, en todos os tempos, hoxe máis que nunca, o Estado español tratou de suprimir a cultura galega”. Un dos protagonistas decisivos do capítulo contemporáneo do nacionalismo galego, Bautista Álvarez, lembrou que “os membros de Brais Pinto debatemos moito o decálogo aprobado pola Conferencia de Bandung, onde xa había todo un programa antiimperialista, que influíu moito nos revolucionarios alxerinos e cubanos e, tamén, en nós. En Madrid seguíamos con moita atención a loita de Ben Bella contra os franceses e de Fidel contra Batista. Todo isto estaba moi presente cando se fundou o Consello da Mocidade e a Unión do Povo Galego”.