Dez anos amordazados

Facendo memoria, as reformas do Código Penal e da Lei de Seguridade Cidadá, coñecidas como Leis Mordaza, foron aprobadas polo Goberno do Partido Popular en solitario, utilizando a súa maioría absoluta. Foron unha resposta ás mobilizacións contra os recortes posteriores á crise económica do 2008. En vez de escoitar e responder á cidadanía, silencióusenos de maneira brutal. Isto desembocou en afrontas á liberdade de expresión, de reunión pacífica e de información, mantidas con impunidade dende entón. Emporiso, o dereito á protesta pacífica é esencial para calquera Estado democrático. Numerosas organizacións da sociedade civil levamos anos documentando e comunicando ás autoridades as nosas (grandes) preocupacións respecto á enorme marxe de arbitrariedade outorgada ás forzas de seguridade durante as protestas pacíficas, sumado isto a unhas interpretacións ao seu favor nos tribunais e á falta de mecanismos efectivos de rendición de contas. A pesar das promesas de reforma, todas as propostas foron caendo unha a unha, sen chegar a alcanzarse acordos malia a existencia dunha maioría parlamentaria. A derrogación ou reforma da Lei Mordaza leva anos sendo unha sorte de cenoria política fronte á nosa boca, que non chegamos a catar. Dende a aprobación da Lei en 2015 e ata 2023 (últimas cifras oficiais), arredor de 300.000 sancións foron impostas en base só a dous artigos: "Resistencia, desobediencia ou negativa a identificarse" (36.6) e "faltas de respecto á autoridade" (37.4), supoñendo 77% do total das sancións en materia de seguridade cidadá. Non é necesario explicar onde radica o problema. Mesmo a Comisaría de Dereitos Humanos e a Comisión de Venecia do Consello de Europa criticaron estes artigos, polo seu impacto negativo no dereito á protesta. Outro artigo polémico é o 36.23, que sanciona o uso de imaxes dos axentes durante as súas intervencións policiais. No punto de mira Cuestións claves abordadas no marco da reforma de Lei de Seguridade Cidadá son por exemplo o uso de pelotas de goma e proxectís de "foam", sendo as primeiras imprecisas e as segundas capaces de provocar lesións graves, tales como a perda de ollos. O seu uso debe ser prohibido se non pode certificarse o cumprimento coas normas internacionais dos dereitos humanos. Non é un debate partidista nin unha moeda de cambio: é unha obrigación en materia de dereitos humanos Por outra banda, os delitos do Código Penal que afectan ao dereito á protesta deben estar definidos de xeito preciso para non criminalizar indebidamente actos de protesta pacífica, nin impoñer penas desproporcionadas. Por exemplo, o delito de desordes públicas, recentemente modificado, debe asegurar que só se castiguen actos graves de violencia, sen que se poida sancionar a protesta pacífica proveniente dos movementos sociais, coma a dos que defenden o dereito á vivenda ou protestan contra a crise climática. A Lei de Seguridade Cidadá tamén ten un impacto moi negativo sobre os dereitos de determinados grupos da poboación, coma as persoas migrantes e refuxiadas. Por exemplo, coa disposición adicional que pretende legalizar a práctica ilegal das expulsións sumarias e colectivas na fronteira, coñecidas como "devolucións en quente". Na masacre de Melilla do 24 de xuño de 2022, realizáronse 470 destas devolucións, e o despregamento das forzas de seguridade de ambos estados foi brutal. Nesta liña, tamén é necesaria a prohibición do perfil racial nas identificacións e rexistros policiais, ademais da eliminación do rexeitamento en fronteira. Javitxu, rostro represión O caso de Javitxu axuda a humanizar ás vítimas da Lei Mordaza e a pensar en algo máis ca cifras. Javitxu Aijón, ao igual que cinco dos seus compañeiros, ingresou en prisión o 21 de maio de 2024 por participar nunha protesta contra un mitin de VOX que tivo lugar o 17 de xaneiro de 2019 no Auditorio de Zaragoza. O Tribunal Supremo condenouno a 4 anos e 9 meses por delitos de atentado e desordes. O inquietante é o seguinte: a súa condena fundaméntase só nas declaracións de axentes policiais. Ningún tribunal foi capaz de probar que Javitxu participase nos actos específicos que provocaron danos a vehículos e lesións a policías. Temos que lembrar que, dende que se tivo coñecemento dos proxectos de lei en 2015, asociacións e mecanismos internacionais de DDHH xa advertiron que a súa aprobación suporía un golpe contra os dereitos de manifestación e expresión. Isto inclúe a Relatores da ONU ou ao Consello de Europa. Recordemos tamén que o actual Presidente do Goberno, sendo aínda candidato, afirmara con rotundidade: "Derrogaremos a Lei Mordaza nada máis cheguemos ao Goberno". Unha sociedade capaz de traballar por avances sociais e en DDHH é unha sociedade que non deba temer pola súa propia saúde (e pola súa carteira, todo sexa dito) cando acuda a protestas pacíficas. Os cambios sempre comezan dende abaixo, e as mobilización sociais deben ser apoiadas, non repudiadas. Os nosos dereitos foron conquistados grazas ás loitas do pasado, e iso debe manterse coma unha verdade inmutable. Porque isto non é un debate partidista nin unha moeda de cambio: é unha obrigación en materia de dereitos humanos.