Brics e Gaza

Moi altas expectativas rodean a conformación dos Brics como principal espazo de articulación dos países emerxentes. En boa medida é así porque este grupo de estados estaría comprometido coa defensa do multilateralismo, cunha nova gobernanza económica global e a promoción dun desenvolvemento máis xusto e equilibrado facilitando o tránsito dunha hexemonía unilateral en declive cara un sistema multipolar. A visibilización dunha alternativa á orde dominante representa un imperativo para os Brics ante a reiteración de episodios de crise de diverso signo. E cada un deles supón unha oportunidade para trazar os matices desa liña divisoria que vai gañando terreo na disxuntiva entre Occidente e o Sur Global. Non obstante, alén de contrapeso xenérico e potencial, en crises concretas de gravidade como a actual guerra contra Palestina, aínda predominando as críticas a Israel, non acaba de callar unha posición compartida. En ausencia dunha posición oficial común, que subscriben? O máis evidente é a implementación da solución dos dous Estados como obriga inescusable que debe garantir a comunidade internacional á sociedade palestina. Tamén a esixencia a Israel de que cumpra co dereito internacional humanitario e poña fin ás atrocidades cometidas contra a poboación civil. Mais matizable é o recoñecemento da condición de territorios palestinos ocupados e, por tanto, a negativa a admitir o dereito de Israel a se defender nos termos que serven de base ás grandes potencias occidentais para non condenar Tel Aviv. De Brasil á India Brasil é quen ten ido máis lonxe. O presidente Lula non escatimou cualificativos para rexeitar a reacción de vinganza israelí cualificándoa de xenocidio. Tamén condenara previamente o ataque de Hamás que desencadeou esta guerra, se ben non considera este movemento como unha organización terrorista senón como expresión da loita armada contra a ocupación e, por tanto, plenamente lexítima. As relacións diplomáticas están en suspenso. Lula foi declarado "persoa non grata" en Israel. Claramente do lado palestino, Brasilia secunda a demanda de Suráfrica, en exercicio da presidencia rotatoria do grupo, contra Israel ante a Corte Internacional de Xustiza da Haia. Pola súa banda, o presidente Putin non pode ignorar que centos de miles de rusos viven en Israel, unha diáspora que no seu día facilitaba a relación con Tel Aviv; porén, o Kremlin posiciónase claramente do lado palestino e os seus aliados árabes. Outro tanto podiamos dicir de China, que subscribe igualmente as máximas da maioría de países, dende a esixencia dun alto ao fogo á solución dos dous Estados. A maiores, Beijing trata de achegar posicións cos países da rexión e reitera a repelente vara de medir de Occidente. Pola contra, India decantouse preferentemente do lado de Israel, con quen mantén importantes relacións económicas e en materia de defensa. Aínda que ese apoio non é incondicional, pois tamén proporciona axuda humanitaria aos palestinos, sen dúbida dificulta a adopción de medidas por parte dos Brics de maior calado. Novos nos Brics Entre os países acabados de chegar ao grupo (Arabia Saudita, Exipto, Emiratos Árabes Unidos, Etiopía e Irán), a coherencia non é doada. Arabia Saudita, Emiratos e Exipto son críticos con Hamás, apoiado por Irán. Se ben máis próximos á causa palestina, os tres quixeran mellorar a relación con Tel Aviv e por iso avalan unha mediación que evite males maiores. Etiopía é, diriamos, un convidado de pedra neste asunto, con moi escaso recorrido. Dende os seus inicios, nos Brics subxace a intención de facer fronte a outras coalicións internacionais como o G7 para lograr que os países emerxentes accedan a un nivel de representación máis xusto na gobernanza global. Tamén importa a necesidade de afrontar nesa axenda novos temas con enfoques que atendan non só as perspectivas e intereses do grupo de estados máis desenvolvidos. Para todos, este empeño é prioritario sobre calquera outro e é a base de todos os consensos. Eses intereses representan hoxe un factor de cohesión recoñecible na súa axenda e a futuro pode facilitar mesmo a súa expansión, aínda que esta medre en paralelo ao risco de afrouxamento das sintonías básicas. Podemos interpretar tal estado de cousas como unha mostra de febleza, dos límites do seu enfoque en contraposición coa unanimidade mais pechada que reflicten os bloques tradicionais liderados polos EUA. Ou tamén como expresión doutra maneira de entender as relacións internacionais que aínda puxa por abrirse camiño. Os Brics representan un desafío para o sistema de liderado internacional hexemónico. Non obstante, o seu papel colectivo en crises como a de Gaza que abanean os fundamentos da orde existente, segue sendo moi limitado. Tamén por iso cabe moderar expectativas. A deconstrución da orde xurdida trala II Guerra Mundial será progresiva pero probablemente tamén lenta, a salvo de episodios altamente críticos.