O diñeiro como tortura

A montaxe xa ten un tempo, mais aínda pode verse algunha función de Idiota, de Jordi Casanovas, na versión que Alex Sampaio dirixiu para a compañía Redrum Teatro. Se cadra, é un bo momento para ver un texto aparentemente inocuo que, a medida que avanza, vai ensinando os dentes ao preguntar quen son os idiotas que pagan as consecuencias das periódicas crises que sofre o capital. O thriller aquí é unha cuestión formal, mais o formal, como xa sabemos, non quita o valente. Idiota, de Jordi Casanovas / Compañía: Redrum/ Dirección: Álex Sampaio / Elenco: Machi Salgado e Susana Sampedro O valente é explicarlle ao público que é tan idiota como os protagonistas desta comedia negra. Ou por dicilo doutro modo, que as humillacións a que nos obriga a exixencia de pagar as facturas poden e deben ter un límite. Idiota explica que, na sociedade na que vivimos, o diñeiro acaba funcionando sempre como un mecanismo de coacción: ben sexa para amedrentarnos a través da súa escaseza, ben para subornarnos co seu excedente. Nun momento da función, a actriz lembra que "non se pode vivir con débedas" e as súas palabras soan como unha ameaza arrepiante. Porque o certo é que o capitalismo se basea na capacidade de endebedamento e, se ela está no certo, vivir resulta imposíbel. O mecanismo é o clásico do thriller: dosificar coidadosamente a información que se nos vai dando sobre os personaxes e as situacións, de modo que as sorpresas e as reviravoltas argumentais se sucedan ao longo da función. Mais se a obra mantén a capacidade de sorprender non é só polo ben engraxadas que están as pezas, senón pola cota de acidez que destila o retrato do diñeiro como tortura: se admitimos que o mercado é o que rexe a nosa existencia, teremos que aceptar que a nosa dignidade ten un prezo que se adecúa á oferta e a demanda. Sampaio confía no elenco para modular un espectáculo que comeza co retrato dun necio atraído polo diñeiro fácil –a existencia como concurso televisivo– para evoluír cara a un perverso engrenaxe que advirte da rede de intereses na que os personaxes están atrapados. O paso da gargallada até a angustia está perfectamente modulada, en parte polo traballo de Machi Salgado, que logra que afloren as moitas capas do protagonista sen que se note o artificio: explora a fondo o reducido espazo que a dignidade humana ten para moverse. O razoábel é dar un golpe na mesa e rebelarse contra unhas regras de xogo que están trucadas. Idiota presenta unha realidade hipotética, mais ten presente que case nunca nos rexemos polas regras da razón. E así, o golpe final responde aos códigos do teatro e da realidade: inesperado e verosímil.