Néstor Suleiman: "O Estado español sempre se mostrou indiferente diante da traxedia que vive o pobo saharauí"

Néstor Antonio Suleiman é, se cadra, un dos máis coñecidos arabistas da Arxentina. Ademais de profesor de Ciencias Sagradas e Filosofía, ten publicadas varias obras sobre o mundo árabe. O seu libro Panarabismo e identidades religiosas y étnicas. Movimientos nacionales de liberación (CTA Ediciones, 2019) resume de maneira maxistral as loitas de varios pobos desde o Magreb até o Golfo Árabe. Coa arela de dar a coñecer a situación do pobo saharauí realizou tamén en 2019 un documental, Diáspora en el Sáhara, que presentou o pasado outubro en Vigo. Vostede é un arabista moi recoñecido na Arxentina. Participou, e participa, en varias organizacións. Cales son e que papel xogan esas entidades do país suramericano? Desempeñeime como presidente da Federación Arxentina Árabe da provincia de Santa Fe, e ademais, fun secretario xeral da Confederación de Entidades Arxentino Árabe (FEARAB Arxentina). Nestas organizacións están integradas todas as institucións primarias da colectividade árabe na Arxentina, como clubs ou asociacións civís sen ánimo de lucro. O labor que levan adiante é o de coordinar as actividades políticas, culturais e sociais das organizacións non gobernamentais que a integran. Actualmente presido na Arxentina o Centro Cultural Arxentino iraquí, dirixo o Centro de Información Dixitalizada Ashurbanipal e coordino o Comité de Cooperación Latinoaméricano-Saharauí. É a primeira vez que o filme Diáspora no Sáhara se pode ver no Estado español dentro dunha xira que está a realizar por Europa. Como xurdiu esa posibilidade? Foi toda unha sorte e unha coincidencia ao mesmo tempo. É certo que o documental non tivo a posibilidade de vir até agora á Galiza. Teño que agradecer a mediación para que chegara do psicólogo arxentino Luciano Ramírez, residente en Compostela, e da Fundación Galiza Sempre. Uns días antes presentouse en Barcelona, no Ateneu Rosa de Foc. Completará o seu periplo de proxección en París. Ademais, tamén viaxarei até Alxeria presentando outro documental titulado Muñiz, o arxentino na revolución alxerina. Trátase da vida dun arxentino que aos 36 anos viaxou para alistarse na Fronte de Liberación Nacional alxerina e loitar para a independencia de Alxeria. Como nace o seu interese polo mundo árabe desde Arxentina? Eu veño dunha familia de orixe árabe. O meu pai naceu en Alepo, Siria, e a miña nai é filla de palestinos. Desde moi novo militei na causa árabe e ao mesmo tempo desenvolvín o meu traballo político no movemento peronista. Lembro a visita á miña casa do cura párroco ortodoxo de Rosario. Era moi común nas familias ortodoxas que o sacerdote visitara unha vez ao ano a casa para darlle a bendición a todos os sus integrantes. Cando viña levaba sempre material, folletos sobre o mundo árabe, e unha vez trouxo un sobre Palestina e Xerusalén. Comecei a preguntarlle ao meu pai sobre que pasaba nese escenario xeográfico. El fixo unha introdución moi breve sobre o tema e desatou a miña curiosidade. Como os árabes palestinos foron vítimas da usurpación do seu territorio en mans dun movemento coñecido co nome de sionismo que ademais de armar un estado artificial nese lugar o que fixo foi expulsar á poboación local. Daquela tiña eu 18 anos aproximadamente. Despois tiven contacto coa delegación movemento de liberación palestina no Cairo a través de correspondencia e máis tarde, en 1973, coa Fronte Popular para a Liberación de Palestina. Mandábanme calendarios e postais que eu vendía á comunidade árabe en Rosario e despois enviáballe o diñeiro. En 1975 tivemos unha visita dunha delegación súa e consolidei a miña visión con respecto ao problema palestino. A solidariedade internacional sempre debe ter en conta un labor que poida visibilizar as nobres loitas dos pobos que en distintos recunchos do mundo sosteñen en defensa da súa identidade. Marcouno tamén viaxar e coñecer de maneira directa o que acontecía neses territorios? Desde logo. Caseime en 1975 e a viaxe de voda foi a Siria, aproveitando unha beca para estudar o idioma árabe nese país; tamén visitei Líbano e Iraq. No Líbano tocoume vivir a súa guerra civil. En decembro de 1975 até xaneiro de 1976 vivía no barrio onde residían os palestinos que participaban nese conflito interno apoiando o Movemento Nacional Libanés. Moraba practicamente nunha zona liberada polos palestinos. Cando regreso da viaxe de Medio Oriente en 1976 estou na antesala na Arxentina do golpe militar. Cando comezou tivéronme preso quince días, sen saber a miña familia onde estaba. Na comisaría estaban moi interesados en saber quen me pagara a viaxe a Siria. Viñeron as torturas nunha situación na que eu estaba “desaparecido”, ninguén sabía nada de min. Tiven a sorte que se interesaron na embaixada de Iraq e liberáronme. Durante a ditadura non se puido facer moito no tema palestino ou árabe en xeral, estaba moi complicada a situación. Cal foi o obxectivo, o propósito do documental Diáspora no Sahara? Quixen que se coñecese. O problema é moi pouco coñecido, mesmo no mundo árabe. Se falas do tema saharauí cun cidadán de a pé no Golfo Árabe non ten nin idea. Hai moitas problemáticas e cada un sabe o da súa rexión. É como se só tiveran os seus propios problemas locais. Neste problema participan os medios de comunicación co seu silencio. Non é a única causa que non se coñece a nivel internacional. Por exemplo a causa do pobo Al Ahuaz que vive baixo o cativerio do Goberno da República árabe de Irán. Está asentado no límite entre Irán e Iraq, na costa. Non se lle permite falar en árabe, non pode empregar a súa indumentaria, hai un proceso de aculturación moi grande e son 8 millóns de árabes. Viven pobres no lugar máis rico de Irán, onde está o hidrocarburo. Sofren unha situación moi dura. Por Ahwaz, o seu territorio, corren cinco ríos, mais non contan con auga potábel nin recursos hídricos abondos para a agricultura. Nesta rexión, Irán obtén un 80% da súa renda nacional mais, o paradoxo é que o desemprego local chega a ser dun 40%. Malia pasar diferentes gobernos por Irán, ningún tivo interese en mudar esta situación. Como consecuencia disto, miles de árabes abandonan a súa patria cara o interior de Irán coa intención de vivir e traballar como inmigrantes. Son descualificados no plano laboral, convertidos en man de obra barata. Outros teñen que marchar lonxe, cara a outros países, como Kuwait onde as enquisas din que hai máis de 80.000. Para realizalo tivo que contactar con diferentes persoas que vivían fóra do seu país e ademais rodou nos territorios ocupados e nos campamentos de refuxiadas e refuxiadas. Foi difícil? Para entrar a filmar nos territorios onde están os distintos campamentos de refuxiados saharauís, no sur de Alxeria, no deserto do Sáhara, necesítase a autorización dos responsabéis, é dicir, da Fronte Polisaria, ademais hai que ter visado de Alxeria. Pero hai que destacar que moitos dos xornalistas e cineastas que visitan eses lugares de asentamento de refuxiados, teñen o compromiso moral de facer coñecer a tráxica realidade que vive un pobo desprazado da súa terra e condenado a sufrir pola actitude da monarquía marroquí que, desde 1975, está a levar unha política colonialista en contra de seres humanos que viven en condicións paupérrimas, igual que os cativos no Sáhara Occidental ocupado. A rodaxe do documental foi unha verdadeira travesía polo deserto e tiven que ir protexido. É fundamental entender que cando un chega aos campamentos está baixo a protección da Fronte Polisaria. Tiven contacto con moitas familias que vivían no deserto na zona liberada, e que senten un patriotismo que realmente é admirábel. Como, a pesar das malas condicións en que viven, como refuxiadas, cando chegan ás zonas que liberaron, senten unha forza e un orgullo impresionantee. Só tes que ver o compromiso que teñen coa súa terra, cos seus irmáns e como colaboran. Descubrín algo deste pobo. Falei con moitas persoas na diáspora e teñen un compromiso coa súa terra que non o vin noutro colectivo árabe. O saharauí que vive en Europa pensa permanentemente na súa terra, na súa patria. Non fixa a súa base sedentaria en ningún lugar, a súa terra está agora ocupada e traballa para liberala. Non claudica. Para o documental, ademais, obtiven testemuñas gravadas en Mauritania e tamén no territorio ocupado. Neste último caso foi en 2014 e con moitas dificultades polo control estrito das forzas de ocupación que quixeron expulsarme en dúas oportunidades. Porén, para Marrocos era moito máis doado deixarme traballar, vixiándome, que expulsarme. No caso contrario terían problemas con Arxentina, un país co que sempre houbo moi boas relacións. Acosábanme permanentemente na rúa, iso si, mais o que lograron foi reafirmar moito máis o meu compromiso coa causa saharauí. Tivo problemas o documental cando se rematou? Si que os tivo. O filme foi censurado na Arxentina. Malia que contaba coa colaboración e patrocinio do Instituto Nacional de Cine e Artes Audiovisuais da Arxentina (INCAA), cando se rematou sufriu censura. A embaixada de Marrocos fixo presión para que non se puidera ver e conseguiron que non tivera acceso ás salas de proxección de Bos Aires así como tampouco na plataforma dixital pública de cinema arxentino. O documental tivo que agardar que Macri abandonara o poder e entrara Alberto Fernández para que mudara esta situación. No documental introdúcense outros conflitos como o de Palestina. Que similitudes hai entre o que ocorre no Sáhara co que está a pasar en Palestina? No mundo árabe existen distintos conflitos que gardan certas simetrías. Casos emblemáticos nesa dirección represéntan as cuestións saharauí e palestina, que teñen en común un formato idéntico que utiliza o colonizador. Enfrontar aos colonos usurpadores coa poboación local, cos verdadeiros donos da terras, as políticas de aculturación planificadas polo ocupante co propósito de borrar identidades, a construción de muros, tanto en Palestina como no Sáhara Occidental foron nomeados como Muros da Vergoña; son algunhas tácticas utilizadas tanto polo sionismo como pola monarquía marroquí. A problemática saharauí, igual que a palestina forman parte dos dous temas centrais no mundo árabe. Gardan simetrías nos procesos de colonización de ambos os territorios, e o comportamento do ocupante marroquí como o sionista forma parte dunha folla de ruta , dun sinal coas mesmas características e causando similares traxedias aos pobos palestino e saharauí. O proxecto de emancipación dos pobos árabes do extremo poñente ao Magreb obríganos a abordar os distintos acontecementos entendendo a ligazón e a influencia que existe entre os mesmos. Non se pode analizar o que ocorre no Crecente Fértil ou se vostedes prefiren Medio Oriente, separando na reflexión e interpretación do que acontece no extremo occidental do mundo árabe. O mesmo ocorre cando nos mergullamos nos feitos do norte ou nordeste de África e non atendemos os desenlaces tráxicos que emerxen en Siria, Líbano, Iraq, Xordania ou a Palestina Ocupada. Existe unha relación moi estreita entre protagonistas e actores foráneos en todos os acontecementos emerxentes en varios espazos xeográficos. Como foi a súa experiencia como cooperante nos campamentos de refuxiados, o feito de que o pobo saharauí estea perto e á vez lonxe da súa terra? Tomar contacto co pobo saharauí, vivir as ricas experiencias nos campamentos de refuxiados ou na diáspora onde se atopan dispersos, nutre e enriquece a calquera cidadán do mundo. A capacidade de resistencia, o exemplo que deu nas súas longas décadas de loitas o nativo comprometido do Sáhara Occidental, fala das potencialidades dun pobo que soubo cultivar a esperanza a pesar das adversidades. A responsabilidade cos altos ideais que afloran do Panarabismo, exprésanse no comportamento dun colectivo que non baixou os brazos en ningún momento no tránsito cara unha paz xusta e duradeira. Desde o seu punto de vista, que intereses ten o Estado español con Marrocos para dar ese xiro no seu compromiso coa autoderminación do pobo saharauí? O Estado español é responsábel da descolonización do Sáhara Occidental. Ocupou o territorio case un século e cando o abandonou mesmo negociou con Marrocos e Mauritania a entrega do outrora "Sáhara Español", a cambio dos xacementos de fosfato do triángulo fértil do Aiun, e outros contratos ilegais relacionados coa explotación dos recursos naturais. O Estado español tivo un comportamento irresponsábel, en realidade nunca cambiou a súa posición histórica, tendo en conta que se mostrou indiferente diante da traxedia que vive o pobo saharauí. O Estado español sempre remata por ceder diante da chantaxe da monarquía marroquí, afeita a empregar a inmigración ilegal, o tráfico de droga e o auspicio do terrorismo en toda Europa, co propósito de buscar posturas a favor da súa intervención no Sáhara Occidental. Vostede, ademais, é autor de varios libros sobre temática árabe. O seu traballo literario ensaístico tamén vai na dirección de difundir e dar a coñecer o que acontece neses países? En xeral tanto en Europa como en América Latina, existe un profundo descoñecemento das distintas problemáticas que acontecen no mundo árabe. Moitas veces nos medios de comunicación aparecen relacionados con ataques de grupos terroristas, estilos de vidas retardatarios, violencia de xénero, etc. Existe ademais unha islamofóbia contaxiosa en toda Europa que prexudica as concepcións sobre o arabismo. En xeral, permanecen ausentes dos titulares dos medios de comunicación social as atrocidades que se cometen contra as poboacións árabes en distintos escenarios, como en Iraq, Siria, Iemen, Palestina ou Sáhara Occidental. Hai un gran descoñecemento do mundo árabe e, en moitos aspectos, tamén se exercen políticas de exclusión e de marxinación das comunidades que integran esa gran cartografía que vai desde o Magreb até o golfo Árabe.