Que hai de novo na Estrutura Económica de Galicia?

D icía José Luís Sampedro que a estrutura económica é o conxunto de relacións e elementos que caracterizan cun certo grao de permanencia unha certa realidade económica. Como consecuencia, o método estrutural para analizar a economía consiste na substitución de estudos parciais de causalidades illadas por análises xerais de interdependencia. Sen embargo, a complexidade e inmediatez imposta polo modelo económico dominante non só presenta como consecuencia problemas na sustentabilidade do propio modelo, senón que impide con frecuencia unha análise pausada do marco económico xeral. Fagamos, pois, un esforzo por dilucidar a situación económica en Galicia a nivel estrutural. Como parte do proceso de terciarización característico das economías desenvolvidas, o sector servizos continúa a gañar espazo. Así, este sector achegaba, segundo os últimos datos dispoñibles no Instituto Galego de Estatística (IGE), o 65,5 % do Produto Interior Bruto (PIB ) de Galicia (+9% nos últimos 25 anos) e 72,9% do emprego. Mentres tanto, o sector industrial e enerxético achegaban un 14,7% ao PIB autonómico e un 13,5% do emprego, sendo a aportación da construción un 6,6 % do PIB e un 6,9% do emprego, e a achega do sector primario un 4,7% e un 6,7% respectivamente (os impostos netos sobre os produtos supoñían arredor do 8,6% restante). No sector servizos son fundamentalmente cinco actividades as que predominan: en primeiro lugar as “actividades inmobiliarias” 17,3% do Valor Engadido Bruto (VEB) dos servizos, pero con escasa relevancia en termos de emprego; en segundo lugar o “comercio e reparación de vehículos” (16,7% do VEB e 167.549 postos de traballo); en terceiro lugar atópanse as “actividades sanitarias e de servizos sociais” (4.178 millóns de euros en 2020); a continuación atoparíanse a “educación” e as “actividades administrativas e servizos auxiliares”. Trátase, en todos os casos, de sectores intensivos en traballo. A terciarización da economía veu erosionando o peso do sector secundario, que se sitúa lonxe do 20% recomendado pola Unión Europea Pero é no sector industrial no que quixera poñer o foco de atención. A terciarización da economía veu erosionando, en parte, o peso do sector secundario no seu conxunto, de maneira que este último sitúase lonxe do 20% recomendado pola Unión Europea (UE). Esta cuestión non é banal, xa que fenómenos recentes como a pandemia, a guerra da Ucraína ou incluso a inflación puxeron de manifesto a necesidade de contar cun sistema industrial que sexa quen de subministrar produtos clave. Dentro do sector industrial distinguimos dous grandes bloques: o sector enerxético -que pasou a representar o 25,2% da actividade (+2,5% nos últimos vinte anos) e o 10% do emprego industrial- e a industria manufactureira -74,8% da actividade e 90% do emprego do sector secundario-. Dentro desta última salienta a industria alimentaria -que representa o 26,6% do seu total (+9% respecto a 2000) e o 25,8% en termos de emprego- e a fabricación de vehículos automóbiles en Galicia -o 17,7% do total da industria manufactureira galega (+2,5% desde 2000), dando emprego a máis de 14.500 traballadores-. Pero, cales son os principais trazos da evolución do sector industrial galego no tempo? Ademais da evolución positiva do sector enerxético, no ámbito das manufacturas alimentarias destaca a crecente importancia da acuicultura ou da rama da conserva e do conxelado de peixe, seguida pola fabricación de bebidas e o procesamento e conservación de carne e elaboración de produtos cárnicos. Outras industrias manufactureiras con evolución positiva nos últimos anos son a fabricación de produtos metálicos (703 millóns de euros) e as reparacións e instalación de maquinaria e equipamento (incluíndo a reparación naval, por valor de 517 millóns de euros). Por outra parte, a industria da madeira (304 millóns de euros) mantense sen cambios, mentres que a metalurxia -que achegou 291 millóns de euros de valor engadido á economía galega- reduciu máis dun punto o seu peso. Pola súa banda, a industria téxtil, confección, coiro e calzado (189 millóns de euros) segue a ter grande importancia, pero reduce case á metade o seu peso sobre o VEB da industria manufactureira. En canto ao sector da construción, a perda de peso no total da economía en 2020 cambia a tendencia iniciada en 2014 marcada por unha progresiva recuperación da súa achega ao PIB de Galicia. Consolidaranse os trazos evolutivos no futuro? Polo de agora semella que algúns dos cambios recentes poderían ser conxunturais e derivados da pandemia e doutros recentes sucesos. Con todo, a aposta polas enerxías renovables ou por actividades como a acuicultura semellan ter aínda un percorrido a longo prazo na economía galega. Poderán estas actividades modificar a composición interna dun sector industrial necesitado de incrementar a súa presenza no conxunto da economía? Polo de agora cabe ser prudentes, e cómpre non esquecer o emprego de políticas industriais como instrumento para apoiar actividades de alto valor engadido arraigadas no territorio pero que aínda non resultan tan significativas como outras “máis tradicionais” no conxunto da economía, tales como a biotecnoloxía, as tecnoloxías mariñas, o sector da saúde e farmacéutico ou a intelixencia artificial, entre outras.