O problema da vivenda en Galicia: alternativas alén do ladrillazo

A aprobación da Lei 12/2023 polo dereito á vivenda foi un dos grandes fitos na pasada lexislatura. Ata que punto a lei satisfai as reivindicacións que puxeron sobre o taboleiro os movementos en defensa dunha vivenda digna é algo aberto a discusión. O que si pode afirmarse cada vez con máis seguridade é que o debate político arredor do problema da vivenda está a gañar centralidade, penetrando paseniño nas institucións grazas ao pulo das organizacións populares. Contrario a esta tendencia, o Goberno galego semella non estar dando prioridade ás políticas de vivenda. Pese a que o noso mercado de vivenda non é equiparable ao das grandes aglomeracións urbanas do Estado, os datos mostran motivos para unha certa preocupación. Da estabilidade ao incremento do prezo A evolución dos prezos da vivenda en propiedade mantívose relativamente estable tras o seu colapso durante a crise iniciada en 2008. Porén, desde xaneiro de 2016 ata marzo de 2024, o prezo das vivendas galegas en aluguer pasou de 5,3 euros/m2 a 8,5 euros/m2. Entre marzo de 2023 e marzo de 2024 o crecemento dos prezos superou 10% de media en todo o país. A crecente demanda, tanto turística como residencial, semella estar detrás da dinámica A crecente demanda, tanto residencial como turística, semella estar detrás desta dinámica. As limitacións de prezos, de seren finalmente establecidas, poden axudar a conter a escalada de prezos nos lugares máis críticos (por exemplo, Santiago de Compostela). Porén, a escaseza relativa de vivenda nas zonas máis densamente poboadas do noso territorio suxire a necesidade de incrementar a oferta dispoñible. Isto non equivale necesariamente a dar manga ancha a promotoras inmobiliarias para a construción de novas vivendas coas que facer negocio. Alternativas para facilitar o acceso á vivenda Existen outras alternativas que poden ser postas en marcha polos distintos niveis da administración, e outros actores, no curto-medio prazo. Por exemplo: 1.—Unha fiscalidade máis severa para coa vivenda baleira. Esta pode incluír, entre outras medidas, cargos adicionais no Imposto de Bens Inmobles. 2.—Limitación das plataformas para a xestión capitalista de vivendas turísticas, para incorporar parte desas vivendas ao mercado residencial e á vez favorecer a partillaxe de habitacións sen ánimo de lucro. 3.—Mellora da rede de transporte público galega. Os datos indican un forte desequilibrio territorial entre os concellos con maior porcentaxe de vivendas baleiras (oferta) e aqueles con maior densidade de poboación (demanda). Mellores conexións de transporte colectivo, desexables en termos medioambientais, incrementarían a oferta de vivenda dispoñible para as persoas que traballan nas zonas economicamente máis dinámicas do país, nomeadamente o Eixo Atlántico e os principais núcleos urbanos. 4.—Disciplinamento desde o sector público, impoñendo unha oferta de alugueres a prezos reducidos. Cun tamaño suficiente dentro dos mercados de aluguer, o sector público (estatal, autonómico e/ou local) tería capacidade de influír á baixa na dinámica de prezos. A entrada nestes mercados podería vir dada a través da construción de nova vivenda, pero tamén pola compra de vivendas actualmente baleiras. 5.—A acción da iniciativa popular. Ao longo da historia, sobran os exemplos nos cales a auto-organización popular permitiu abordar a problemática da vivenda de maneira autónoma. Por exemplo, o movemento sindical promoveu en numerosos países a construción de vivenda para traballadores e traballadoras. Nalgunhas zonas do Estado español –nomeadamente Catalunya– o movemento cooperativista ten xa unha traxectoria consolidada. En Galicia, iniciativas como Outra forma de vivenda marcan o camiño de maneira tentativa. Por suposto, a ocupación é, tamén, unha forma de actuación perfectamente lexítima. O dereito a desfrutar dunha vivenda condiciona o desfrute doutros dereitos esenciais: ao sufraxio, aos servizos públicos, a gozar da cultura, a compartir vivencias con familia e amizades. É condición de posibilidade para ter unha vida digna. Paga a pena, por tanto, que como sociedade poñamos todo o que está na nosa man para aseguralo. Velaquí unha restra de posibles alternativas, alén da xa aprobada limitación de prezos. As ideas suxeridas non forman unha lista exhaustiva, tampouco forman caixóns mutuamente excluíntes.