O mar envellece: onde están os pescadores do futuro?

A actividade pesqueira ten unha importancia moi desigual na economía das distintas rexións costeiras europeas, con maior peso nas periféricas, lonxe dos centros máis dinámicos desde o punto de vista económico e demográfico. Un dos trazos máis característicos desta actividade é a súa continua reestruturación ante a necesidade de afrontar os retos da sustentabilidade, nun escenario de progresivo aumento das pescarías explotadas ata niveis bioloxicamente insostibles. Nos últimos 30 anos, o sector pesqueiro español experimentou fortes transformacións derivadas do proceso de integración na UE, e da implantación e desenvolvemento da Política Pesqueira Común (PPC). Estes cambios son especialmente relevantes en Galicia, por ser unha das rexións europeas con maior especialización pesqueira. Case a metade dos barcos españois, e o 8,3% dos europeos (UE-28), teñen base nalgún porto galego, a produción pesqueira galega supón o 11,5% da europea e o 39% da española polo valor dos desembarques, e en Galicia atópanse tres dos principais portos europeos por valor en primeira venda de pesca desembarcada (Vigo, Burela e A Coruña). A xubilación, máis próxima A evolución do sector nas últimas décadas tivo un claro reflexo no volume e características da poboación ocupada nesta rama (03 Pesca), que se reduciu considerablemente, desde os 33.481 postos de traballo no ano 2000, ata 19.414 en 2020, segundo datos do Instituto Galego de Estatística, procedentes das contas económicas de Galicia. Esta perda de emprego concéntrase na Pesca (R03A), posto que a acuicultura (R03B) mantén un número estable de postos de traballo, na contorna dos 5.000. Outro dos trazos preocupantes do emprego na pesca en Galicia é o importante proceso de avellentamento que rexistra nas últimas décadas. En 2022, o 60% dos afiliados ao Réxime Especial do Mar (REM) da Seguridade Social tiñan máis de 45 anos, e o 22,6% máis de 55 anos. Esta situación é especialmente relevante se se ten en conta que no REM aplícanse coeficientes redutores que permiten establecer a idade de xubilación nos 55 anos, recoñecendo a dureza das condicións laborais. O emprego feminino concéntrase no marisqueo a pé e na acuicultura, sen apenas avances na incorporación aos barcos de pesca O avellentamento vén agravado pola falta de relevo xeracional, o que é especialmente relevante no caso das mulleres. O emprego feminino concéntrase no marisqueo a pé e na acuicultura, e apenas existen avances nos últimos anos na incorporación aos barcos de pesca, o que se asocia tanto cos roles de xénero que restrinxen a presenza das mulleres aos labores de terra, en moitos casos considerada axuda familiar e con carácter informal, como coa existencia de barreiras estruturais nos barcos. Relevo xeracional A perda de efectivos e o avellentamento do emprego na pesca e na acuicultura poñen de manifesto a falta de xente moza no sector. E este non é un problema específico de Galicia, senón que afecta toda Europa, poñendo en risco a continuidade das actividades pesqueiras nun futuro próximo. O informe Os futuros pescadores: medidas para atraer a unha nova xeración de traballadores ao sector pesqueiro e xerar emprego nas comunidades costeiras, do Parlamento Europeo (2019/2116), promove o recoñecemento do traballo das mulleres no sector, e insta os Estados a crear incentivos que contribúan a reducir a falta de oportunidades, a dureza das condicións laborais, a inestabilidade dos ingresos, ou a incerteza sobre a duración da carreira profesional, co obxectivo de atraer a mocidade. A cuestión do avellentamento da man de obra xa estaba presente na reforma da PPC en 2012, e desde entón tanto as Administracións pesqueiras como o sector están á procura de solucións ante a falta de tripulantes. Téñense abordado reformas nas titulacións de acceso ao emprego no mar, campañas en centros formativos, e incluso difusión e promoción a través das redes sociais para aproximarse aos máis novos. Existen estratexias e plans que promoven a incorporación das mulleres e a súa participación efectiva nos órganos e procesos de toma de decisión. Asínase convenios (como é o caso do Convenio 188 da Organización Internacional do Traballo), co obxectivo de mellorar as condicións de contratación, a vida a bordo, e unha maior protección social, que garantan un traballo digno. Pero o que reflicten os datos é que parece que as políticas, estratexias e medidas adoptadas ata o momento non conseguiron reverter a situación, o que pon en perigo a continuade do sector.