A integración europea e o seu impacto industrial

Un dos elementos clave para entender o proceso de integración europea é o seu impacto na economía dos estados membros. En concreto, a evolución industrial amosa tendencias sobre cales son os territorios máis beneficiados do proceso de integración económica. Baixo diversas premisas políticas e sociais, a inicial Comunidade Económica Europea, como bloque económico, tiña un obxectivo claro: preservar e aumentar o mercado externo do eixo franco-alemán, facilitando a súa capacidade de recuperación posterior á Segunda Guerra Mundial e permitíndolle manter unha posición hexemónica na economía europea. Particularmente Alemaña mantiña (e mantén) fortes ambicións como potencia industrial, base da fortaleza da súa economía. Crecemento industrial Como consecuencia desta lóxica, a especialización dos países da periferia europea (en particular, os países do sur de Europa), tiña que orientarse cara a outras actividades non-industriais, ou cara a industrias non estratéxicas para os países centrais. Como consecuencia, a orientación das economías do sur (como a do Estado español ou a de Galiza) tenderon a priorizar actividades de servizos (en particular no sector turístico) e viron reducir o seu peso industrial. Galiza perdeu máis dunha década de crecemento industrial Esta situación é relevante porque o sector industrial ten, polo xeral, a maior capacidade de creación de valor e de emprego nunha economía. Polo tanto, a especialización rexional dentro de Europa perpetúa e reforza unha dinámica que mantén a un centro rico e a unha periferia con dificultades para a converxencia económica e social. É dicir, impide que o nivel de riqueza e benestar tenda a ser cada vez máis igualitario no seo europeo. Analizando os datos europeos confirmamos esta tendencia. Segundo as cifras ofrecidas por Eurostat para o ano 2021 (último ano dispoñible) o peso da industria na economía da UE-27 é de 20,2% e a de Alemaña de 25%, mentres para Galiza é tan só de 19% e no Estado español (cunha fortísima orientación turística), de 16,7%. Tanto é así que dende o ano 2000 a situación mesmo se deteriorou: tanto para o Estado español como para Galiza, o noso crecemento industrial foi inferior ao crecemento alemán e da Unión no seu conxunto. De todos modos, na evolución de longo prazo podemos observar que esta situación non é lineal, senón que ao longo do tempo se producen mudanzas significativas. É dicir, se ben o proxecto estrutural europeo ten unha orientación clara, tamén hai espazo para unha orientación diferente que permita un maior desenvolvemento económico dos territorios da periferia. Así, na primeira década do milenio estábase producindo un proceso de converxencia en termos industriais, pero as políticas europeas e estatais aplicadas posteriormente ao 2008 xeraron un enorme impacto negativo nas economías do sur de Europa. Tanto é así que entre o ano 2008 e 2021, en Alemaña, a produción industrial aumentou un 36%, mentres no Estado español só aumentou un 5% e en Galiza incluso caeu un 3%. A efectos prácticos, isto supón que Galiza perdeu máis dunha década de crecemento industrial. Cambio de ciclo Así, como vemos na gráfica que acompaña o texto, a partir do ano 2008 existe unha deterioración relevante na evolución industrial estatal e galega en relación á nosa área de integración. Se ben a crise impactou no 2008 de xeito similar en todo o tecido industrial do continente, a partir do 2009 iníciase unha recuperación industrial en Alemaña e, no ano seguinte, na UE-27. Mais é neste período cando as políticas de axuste comezan a ser hexemónicas para o sur de Europa, o que determina un estancamento industrial que non remata até ben finalizada a década. Porén, un novo cambio de ciclo comeza a producirse dende o ano 2020, onde as consecuencias da crise da Covid-19 e a evolución enerxética determinan unha evolución onde, por primeira vez en década e media, é a periferia quen vive un crecemento industrial máis intenso. En paralelo, as políticas europeas non continuaron a lóxica do austericidio de 2008, o que está permitindo, cando menos, certa estabilidade económica. Esta situación denota que na actualidade a propia Unión Europea é un espazo de disputa e os poderes económicos hexemónicos non teñen clara a seguinte liña a seguir, polo que é posible unha transformación cara a políticas máis sociais e que beneficien o desenvolvemento en termos de igualdade entre territorios.