Os impactos ambientais dos alimentos

Ao longo dos últimos anos téñense multiplicado as regulacións da pesca que procuran a redución das capturas, a eliminación de artes e mesmo teñen aparecido voces que avogan directamente pola prohibición (absoluta) da pesca. O tratamento que esta actividade recibe é, por activa e por pasiva, ás veces con datos, ás veces sen eles, o dunha actividade nociva. Efectivamente, produce impactos sobre o medio ambiente, todas as actividades humanas o fan, sobre todo unha vez que nos aproximamos aos 9.000 millóns de almas, de modo que preocuparnos pola conservación dos sistemas de soporte da vida é radicalmente imprescindible. Agora ben, non todas as iniciativas movidas por esta preocupación son igual de válidas ou lexítimas, nin por suposto exentas de custos, conflitos ou efectos redistributivos. Unha forma sistemática de achegármonos a este problema é comparando os diferentes impactos das catro grandes fontes de alimentos: agricultura, gandería, acuicultura e pesca. Non entramos, nin sequera, na produción doutros bens moito máis prescindibles que os alimentos e con impactos bastante máis elevados, só consideramos bens con valor de uso similar. Principais impactos Un artigo publicado en 2018 analizaba, para os grupos de alimentos que acabamos de enumerar, os catro tipos de impactos máis comúns: consumo de enerxía, emisión de gases de efecto invernadoiro, potencial de eutroficación e potencial de acidificación. En xeral, o cultivo de moluscos (mexillón, por exemplo), a pesca de peláxicos (xurelo, sardiña, anchoa, xarda, abadexo, etc.) e o peixe branco salvaxe (raia, peixe sapo, rapante, lirio, etc.) teñen os menores impactos de entre todas as categorías incluídas na análise. Reducir a pesca pode converterse nun mecanismo inxusto para o reparto das cargas asociadas O reducido impacto débese, no caso dos primeiros, a que non requiren que se lles subministre alimento nin que se bombee auga, o que implica un elevado consumo de enerxía. No caso dalgunhas pescarías de peláxicos e peixe branco, o seu resultado débese a que se trata de especies que se pescan en grandes cardumes, o que reduce a intensidade enerxética. Algunhas producións acuícolas, como a do salmón, poden ser tamén relativamente eficientes. Dito en negativo, a pesca non provoca erosión do chan ou perda de nutrientes, non contamina nin colapsa os acuíferos, non emprega herbicidas, pesticidas ou antibióticos e o seu impacto na perda de biodiversidade ten sido, comparativamente falando, reducido. Os seus principais custos ambientais derivan do consumo de gasóleo e as emisións asociadas, con todo, as emisións de gases de efecto invernadoiro son significativamente menores que na gandería intensiva. Algúns cultivos emiten menos gases de efecto invernadoiro que a pesca, pero si quixeramos ampliar a superficie dedicada a especies como a soia, sería necesario alterar sistemas naturais para dar paso a máis monocultivos, é dicir, tería que facerse a costa de reducir a biodiversidade existente, deforestando selvas, por exemplo. Xestión e protección É neste punto onde a comparativa é máis relevante, non se trata tanto de poñernos medallas por bo comportamento como de entender que no contexto de necesidades actuais o volume de alimentos subministrados non é facilmente reducible e restrinxir unha fonte de proteínas implica expandir outras. Analizar os distintos grupos de alimentos por separado pode dar lugar a enganos ou distorsións no debate social, e a estratexias erróneas ou maniqueas na xestión e conservación dos recursos. Nada do anterior debe servir de escusa para colapsar os caladoiros e empobrecer os ecosistemas mariños, tampouco debe impedir, moi ao contrario, que xestionemos os recursos pesqueiros garantindo a súa renovabilidade, nin que protexamos os espazos do planeta menos intervidos pola man do home e, moito menos, pode xustificar que deixemos de esforzarnos en reducir as agresións que sofren os sistemas de soporte do noso planeta, o único que temos e teremos. Pero as políticas públicas, moi particularmente as da Unión Europea, non poden apoiarse nunha visión estreita ou parcelada dos problemas, senón nunha consideración sistemática dos custos e beneficios das súas decisións. Doutro xeito, simplemente reducir a pesca pode converterse nun mecanismo inxusto para o reparto das cargas asociadas, tanto ambientais, como económicas e sociais.