Guerra comercial e política monetaria: inflación, falcóns e pombas

O inicio da guerra comercial por parte do goberno dos Estados Unidos de América, coa imposición dunha batería de aranceis ás importacións procedentes de practicamente todo o mundo, e o correspondente (e anunciado) contraataque das principais potencias comerciais, especialmente China, enchen de incertezas os mercados mundiais, e volve o medo a unha repunta da inflación, unha vez que xa tiñamos superado o efecto do inicio da guerra en Ucraína e o seu impacto sobre os prezos da enerxía. Nese momento, os bancos centrais reaccionaron con virulencia: fortes subas dos tipos de xuro lograron aplacar o aumento dos prezos, a pesar de que a orixe da inflación non era a demanda, senón a oferta. Porén, a política monetaria é efectiva incluso nese contexto, aínda que deixe moitos damnificados. O encarecemento das condicións financeiras, efectivamente, favorece unha redución da demanda de crédito, e polo tanto do consumo e do investimento, pero limita a capacidade de crecemento da economía, tal e como semella ten acontecido na zona euro nos últimos dous anos. O papel dos bancos centrais Que debemos esperar dos bancos centrais no contexto de guerra comercial que se abre, cunha expectativa de aumento dos prezos? A experiencia dinos que probablemente asistamos a unha nova suba dos tipos de xuro. Son respostas aparentemente mecánicas a un fenómeno relativamente complexo. A política monetaria non descansa na aplicación de simples regras (se sobe a inflación subamos os tipos de xuro) senón que ten detrás un inmenso entramado analítico, con ducias de persoas expertas analizando datos e simulando escenarios nas diferentes economías do mundo. Pero si hai un principio básico que regula o funcionamento dos bancos centrais: a súa independencia respecto dos gobernos. As decisións dos bancos centrais contribúen a que o sector privado fixe as súas expectativas de inflación Esta independencia ten a súa orixe en diferentes modelos macroeconómicos, que amosan que cando os bancos centrais dependen dos gobernos (en lugar de seren dirixidos por técnicos independentes) existe un incentivo a favorecer o crecemento económico e a redución do desemprego fronte á redución da taxa de inflación. As decisións dos bancos centrais contribúen a que o sector privado fixe as súas expectativas de inflación, e posteriormente negocien os contratos que lles son relevantes (negociación colectiva, alugueres, contratos financeiros etc.) tendo en conta a inflación prevista (que se basea na decisión anunciada polo banco central). Fixados os contratos, o banco central ten incentivos a desviarse da política anunciada, xa que permitiría un maior crecemento da produción e do emprego, a costa de perder credibilidade, polo que no futuro as súas decisións non serán cribles, e polo tanto non terán eficacia. Este é o coñecido problema da inconsistencia temporal da política monetaria. A política monetaria da UE O Banco Central Europeo, e o seu funcionamento, foron deseñados baixo estas premisas. Era preciso, segundo os responsables políticos do momento, un banco independente do poder político, que tomase as súas decisións de xeito autónomo, e que, sobre todo, tivese un mandato claro: manter a taxa de inflación en niveis reducidos. O peso de Alemaña no proceso de deseño da unión monetaria fixo que a obsesión patolóxica dos alemáns coa inflación resultase nun banco central non xa independente, senón cun grao de autonomía na toma de decisións sen comparación no mundo, incluso a efectos de esixencia de responsabilidades, xa que a persoa gobernadora do Banco Central Europeo informa (pero non responde politicamente) unicamente ao Parlamento Europeo. Polo tanto, dependendo do perfil da persoa á fronte do Banco Central Europeo podemos atopar respostas máis ou menos agresivas ás repuntas da inflación. Jean-Claude Trichet é o exemplo dun falcón anti-inflación, ao que non lle tremeu a man no inicio da Gran Recesión para subir os tipos de xuro, sabendo que o resultado sería unha forte depresión. Mario Draghi foi máis pragmático e non dubidou en aplicar medidas non convencionais para salvar a unión monetaria. Christine Lagarde semella más próxima aos falcóns que ás pombas, polo que se a guerra comercial incide na inflación, debemos esperar xuros máis altos, e polo tanto unha nova etapa de atonía e incerteza.