O futuro da gandaría galega, "nas mans" do relevo xeracional

O sector gandeiro é un dos piares do sistema produtivo galego no rural. A súa continuidade depende dun relevo xeracional cada vez máis difícil polas dificultades que atravesa e unha serie de condicionantes que coinciden tamén noutros sectores do mesmo ámbito. A finais de 2019 había 7.142 explotacións leiteiras na Galiza, que segundo os datos do Fondo Español de Garantía Agraria (FEGA) produciron 2,8 millóns de toneladas de leite no ano 2019. A idade media das persoas responsábeis en cada unha dependía do seu tamaño. Así, as que producían máis de 1.000 toneladas (553) era de 40,2 anos; entre 500 e 1.000 toneladas (1.024) de 41,8 anos; entre 250 e 500 toneladas (1.507) de 45 anos; e de menos de 250 toneladas (4.907) de 48,1 anos. A gandaría ecolóxica axuda a preservar os hábitat e os recursos alimentarios da fauna No caso do gando para carne, segundo a estatística agraria da Consellaría de Medio Rural, 2020, último ano con datos dispoñíbeis sobre a idade media, iniciábase con 43.479 explotacións, das que 42.227 traballaban vacún, porcino, cabalar, ovino e caprino. No caso do vacún había 19.537 a cargo de persoas cunha media de idade de 57 anos; en porcino había 2.593 e a media de idade era de 52,2 anos; no cabalar contabilizábanse 4.314 e a idade media era de 54,2 anos. Por último, no ovino e caprino estaban rexistradas 15.783 e a media de idade era de 60 anos. Sen investimentos En opinión do coordinador de sectores gandeiros da Federación Rural Galega (Fruga), Elías Somoza, o tema é complexo. Explica a Nós Diario que mesmo hai gandarías que abandonan o leite se non hai relevo e pásanse á carne nos últimos anos. “De leite reducíronse moito e o último dato indica que hai 5.665 explotacións, cunha idade media maior nas pequenas, por non realizar un investimento, ao saber que lles chega a xubilación”, asegura Somoza. Na súa zona, na parroquia de Froián, no concello de Sarria (comarca homónima), viviu exemplos. “En 15 quilómetros abandonaron nos últimos anos nove explotacións de leite e dúas de carne”, relata Somoza, “hai máis casos con persoas titulares de máis de 60 anos e sen relevo”, engade. Nestas circunstancias, o responsábel de Fruga salienta que hai quen quere aproveitarse “e quedar co negocio, ampliando o seu”. As gandarías de Tenreira Galega de venda directa excluídas das liñas de subvención O responsábel do sector da carne do Sindicato Labrego Galego (SLG), Samuel Formoso, sinala a Nós Diario que "o primeiro que hai que facer para que non desaparezan explotacións é pór en valor o rural". En opinión do responsábel do sector lácteo de Unións Agrarias (UUAA), Óscar Pose, a “falta de atractivo” que ten traballar nas explotacións gandeiras lastra a súa continuidade. Asegura a Nós Diario que “ten que haber prezos xustos no que produces, sexa leite ou carne, ademais de estabilidade nos mesmos”, indica. Neste sentido, lembra o aumento de custos e a falta de man de obra que precisan "moitas granxas" para "seguir funcionando", algo que "non se soluciona só coa chegada de novas ferramentas tecnolóxicas". "Tamén a propia imaxe que se ten do sector inflúe", di. Desde a Fruga apuntan como factor máis importante que explica a falta de relevo xeracional o problema demográfico que ten a Galiza. “Nos anos 60 nacían máis crianzas no rural e agora non, sálvase, en parte, coa chegada da inmigración”, asegura Somoza. "O resultado da falta de poboación no medio rural é a escusa perfecta para que cada vez queden menos servizos", advirte, "onde vivo fechou o forno de pan e falan de fechar a farmacia, ademais de que o médico agora só atende unha vez por semana e dependes do coche para todo”. Fruga ve na modificación da IXP ‘Tenreira Galega’ un "serio prexuízo para moitas gandarías galegas O SLG e UUAA coinciden tamén en sinalar a importancia dos servizos para a continuidade das explotacións e mesmo para a chegada doutras novas. “O desmantelamento de servizos provocou que vivir no rural se convertese en pasar a ser un cidadán de segunda”, estima Pose. Exemplifícao coa falta de conexión a internet en parte do territorio ou coa “falta de servizos sanitarios, escolares e de atención ás persoas maiores, que prexudica a estabilidade das familias e reduce a poboación”. Da mesma maneira, Samuel Formoso pide “mudar as políticas”. Sinala que no seu caso, pai de dous fillos, tampouco terá relevo. “Traballan na cidade e ven os problemas que hai todos os días”, asegura. Porén, admite que igual volverán ao rural, da mesma maneira que fixo el “como retornado”. Con todo, non sería doado “sen servizos, cos atrancos de non contar con transporte público, nin colexios e mesmo sen comercios”. Na opinión deste gandeiro do SLG, vivir no rural “é ser case un contestatario”. Critica que desde a Xunta da Galiza “poden facer moitas aldeas modelo, mais se non hai servizos, de que vale?”. A gandaría galega soporta o prezo do leite máis baixo O papel das Administracións A Consellaría de Medio Rural, en resposta ás preguntas de Nós Diario, non se refire aos servizos no ámbito territorial no que están situadas as gandarías e inciden en que traballan a través da convocatoria anual de axudas que “desde 2009 até 2022 tivo 340 mozas e mozos como beneficiarios por anualidade”. Precisamente, onte, a Deputación de Ourense anunciou a concesión de "tarxetas 8M" con 1.134 euros a mulleres mozas que emprendan nos concellos rurais, no marco do programa "EmprendOU en feminino-8M" para "apoiar as iniciativas das mulleres de menos de 30 anos que cren unha empresa en concellos de menos de 10.000 habitantes".