É Galicia –ou non– un foguete económico?

Se a economía de Galicia fose algún modelo de automóbil ten moito interese entender por que segundo unha fonte de datos avanzamos a cen por hora, e segundo outra facémolo só a vinte e cinco quilómetros por hora. Porque no primeiro caso estariamos, para algúns, diante dunha historia de éxito e no segundo vai ser que non tanto. O asunto é que na década que vai entre os anos 2014 e 2023, segundo o Instituto Nacional de Estatística (INE), a economía de Galicia tería pasado dunha riqueza por habitante (PIBpc) do 88,8% da media española a 92,5%. Sería das comunidades que máis terían avanzado en España grazas a eses catro puntos. Nese senso seriamos un foguete económico. Pode semellar pouca velocidade pero, de mantela, acadariamos a meta dos cen puntos (converxencia absoluta) en vinte anos. Riqueza e poboación Para avaliar ese presunto "éxito" (que observo que algúns analistas airean con datos de entre os anos 2000-2023 para así vender alegrías e optimismo) semella razoable comprobar se ese avance se certifica tamén con respecto á media dos vinte e sete membros da Unión Europea (UE27) entre aqueles dous anos (2014-2023). Ao facelo topamos cun problema non menor, pois agora (datos Eurostat) só pasamos de ter 74% da renda media da UE27 a ter 75% en dez anos. Pasamos de ser un éxito a ser un fracaso. Porque agora, en dez anos, avanzamos un punto en vez de case catro. E a ese ritmo tardariamos máis de dous séculos en chegar á media europea. Estariamos practicamente estancados. Se a poboación emigrante estivese aquí rexistrada como parada, faría saltar polo aire os rumbosos indicadores de riqueza media por habitante Nun caso avanzamos moito (case catro puntos) e no outro moito menos (apenas un punto). Cal será a razón? Convén moito sabelo porque se somos quen de descubrila, pode que daquela poidamos falar con máis rigor de se somos ou non un foguete económico. Para facelo creo que debemos separar o que suceda co numerador da riqueza por habitante do que suceda co denominador. Empecemos co numerador: a riqueza. Segundo o INE, Galicia mantívose neses dez anos en 5,2% do total da riqueza producida no conxunto de España. Daquela medramos ao mesmo ritmo medio. Pero segundo Eurostat nesa década Galicia medrou menos que a media europea, porque pasamos dunha porcentaxe do PIB europeo de 0,461 a 0,450%. Vemos que co numerador non hai aquí ningunha historia de éxito. Non medramos máis en ningún dos dous casos. O factor máis determinante ten que estar no denominador: no noso "éxito" na poboación. Pois mentres o INE nos di que nesa década a poboación de Galicia pasou de 5,9% do total español a 5,2%, o que quere dicir que medrou significativamente menos (nós perdemos trinta e sete mil habitantes mentres que o conxunto de España aumentou en dous millóns), no caso da UE de 27 membros, Eurostat dinos que Galicia perde algo de peso, pero moito menos que as sete décimas que perdemos no conxunto de España. En síntese. Que o notable avance de Galicia no achegamento á riqueza media por habitante do conxunto de España ten moito que ver coa nosa importante perda de peso demográfico, nunha España que medra moito en habitantes, e non cun maior ritmo de crecemento da riqueza. E que o moito máis cativo achegamento de Galicia á riqueza media da Unión Europea ten moito que ver con que a nosa regresión demográfica xa non nos é tan "favorable" no marco da UE (porque na UE a poboación medra moito menos que en España). Non hai moito máis. Porque o numerador (a produción de riqueza) en ningún caso medrou por riba neses dez anos. Nin do conxunto de España nin do conxunto da UE. É o que hai. Emigración A diferenza de velocidade da nosa riqueza por habitante –da que falaba ao comezo desta análise– ten todo que ver con que a nosa perda de poboación "favorécenos" fronte a un conxunto (español) na que medra moito, e "favorécenos" moito menos fronte a un conxunto (europeo) no que medra moito menos. Un asunto que dende hai décadas algúns nomeamos como "converxencia pasiva". Ten pouco que ver con malabarismos analíticos de "produtividade" e si moito que ver co silencio que comprobo no país sobre unha emigración galega permanente (cara o resto de España e cara o resto do mundo tal como me teño ocupado neste xornal o 10 de maio de 2024) que corroe a nosa natalidade. Unha emigración permanente que fala moi mal das nosas oportunidades de emprego e, de rebote, do noso modelo de crecemento económico. Falamos de milleiros de mozos e mozas que, se estivesen aquí rexistrados como parados, farían saltar polo aire os rumbosos indicadores de riqueza media por habitante. E pode que algunhas cousas máis.