As finanzas internacionais e a banca en Galicia

Un dos privilexios de escribir sobre problemáticas económicas galegas é que amigos e coñecidos achéganse a comentarche as súas preocupacións. Froito destas conversas son varias as ocasións nas que me piden que trate de explicar os excesos do sector financeiro. Así que, como non atender estas inquietudes? Mais para comprender a dinámica deste sector, cómpre facer un percorrido do acontecido nos últimos anos, desde o nivel global ao autonómico. O baixo rendemento do capital produtivo durante século XXI provocou o desvío dos investimentos cara aos sectores inmobiliario e financeiro, nos que os lucros do capital resultaban maiores. Porén, gran parte dos beneficios xerados con este tipo de investimentos proceden de movementos especulativos que implican consecuencias como a aparición de burbullas no mercado da vivenda ou, no sector produtivo, deslocalizacións da produción, despedimentos de persoal ou presión á baixa dos salarios. A irrupción da crise financeira de 2008 supuxo a aceptación global da estratexia de concentración como medio de supervivencia e crecemento dos xigantes financeiros (BlackRock, Vanguard, etc.). Porén, o crecemento financeiro sustentouse na socialización das perdas das empresas do sector (rescates bancarios) e na ocupación por parte do capital de espazos que correspondían ao ámbito público (sistemas de pensións, privatizacións na sanidade, educación…). Por se isto non fose suficiente, durante a Gran Recesión de 2008, e de forma similar ao acontecido antes do crack do 29, os bancos e as sociedades de investimento facilitaron a canalización dos fondos de pequenos aforradores cara a Bolsa. En definitiva, a lóxica da financiarización conduciu globalmente a unha banca menos orientada á actividade comercial de baixo risco (xestión do aforro, oferta de depósitos), e máis orientada a actividades en bolsa de maior volatilidade, coa conivencia e respaldo dos principais bancos centrais. A banca española Tras máis dunha década de fusións bancarias, a cota de mercado das tres principais entidades financeiras españolas (Santander, Caixabank e BBVA) pasou do 37% ao 61% nos últimos quince anos. Esta concentración supuxo o peche de máis de 40.000 oficinas e a desaparición de numerosas entidades (máis de 50 absorcións en pouco máis dunha década), tendo como consecuencia uns 100.000 despedimentos no sector desde 2009. O descenso do número de operadores implicou ademais unha redución das opcións de escolla (liberdade) dos consumidores. Desta maneira, impúxose o modelo oligopólico, caracterizado polo control do mercado por parte de moi poucas compañías. A esta estratexia de concentración uníuselle en simbiose precarizadora outra necesidade imposta polos mercados: a dixitalización. Esta redundou nos peches e recortes de persoal, sumando ademais dificultades de acceso físico aos servizos financeiros por razóns territoriais -nomeadamente na coñecida como España baleira- e de idade. A banca en Galicia Galicia non permaneceu allea á concentración e privatizacións do sector bancario. 10 anos despois da fusión das principais caixas de aforro galegas -Caixanova e Caixa Galicia, nunha operación que supuxo unhas perdas iniciais de 9.000 millóns de euros públicos-, Abanca continúa contando coa maior cantidade de oficinas na Comunidade Autónoma (39% do total), a pesar do peche de máis do 40% das oficinas do país desde 2007. As restantes entidades bancarias, que tamén apostaron polo peche de oficinas e fusións, representan un peso importante pero menor en canto á rede de oficinas no territorio: Banco Santander (17%), Caixabank-Bankia (14%) e BBVA (12%). O peche de oficinas bancarias supuxo axustes masivos de persoal e o empeoramento do servizo ofrecido aos clientes. Así, a desatención resulta inaceptable no ámbito rural. Este feito engadido á falta de formación dixital en determinadas franxas de idade conforma un cóctel que discrimina a unha porcentaxe moi elevada da poboación, máxime nun territorio caracterizado por un incipiente envellecemento da poboación. Mentres tanto, entidades como Abanca presentan aumentos de lucros próximos ao 50%. Maximizar comisións, acaparar lucros e socializar perdas, velaí a lóxica de negocio que trunfa. Neste escenario de abuso, a réplica non pasaría unicamente por enfocar os esforzos na existencia dunha banca pública, xa que esta non sería suficiente para recuperar o terreo perdido nos dereitos de empregados e consumidores. Unha mellora máis fonda fronte a este oligopolio pasaría por enfoques máis amplos, por exemplo a través dunha regulación de mínimos máis exixente para o sector e de maior control do seu cumprimento, de incentivos ao investimento produtivo e desincentivos ao exceso de investimento financeiro, do apoio a cooperativas de crédito e outras fórmulas máis sostibles, de dar entrada a novas entidades no sector e, por suposto, promovendo a tan necesaria educación financeira da poboación.