A Eurozona teima por ir de fracaso en fracaso

Resulta comprensible que a estas alturas sexan moitas as voces que se pregunten por quen realmente goberna na eurozona e, o que vén sendo máis importante, quen fixou os criterios, por caso os Tratados, que a manteñen atada a uns dogmas sen ningunha base nin fundamento científico pero que a levan de recesión en recesión. No seu día (2012) e por iniciativa da Comisión Europea, a eurozona aprobou o Tratado de Estabilidade, Coordinación e Gobernanza, que adoptou os criterios do Pacto de Estabilidade e Crecemento (1997). Tratado que obrigaba aos Estados da eurozona a manter unhas débedas públicas por baixo de 60% do PIB e uns déficits anuais non superiores a 3% do PIB coa ameaza de seren sancionados aqueles Estados que "non cumprisen eses obxectivos" que, por outra parte, xa estaban implícitos no Tratado de Maastrich (1992). Recesións sucesivas A realidade puxo en evidencia que tal tratado era un auténtico disparate pois non só non se cumpriu o obxectivo que o xustificaba (superar a recesión provocada pola crise bancaria do 2009) senón que produciu o efecto contrario (unha segunda recesión) ao reforzar as debilidades propias do ciclo anterior. Para maior descrédito, practicamente todos os Estados da eurozona, incluída a exemplar Alemaña, incumprírono nalgún momento. Así, o obxectivo de manter a débeda pública por debaixo de 60% do PIB non se deu nin no conxunto da eurozona (93,5% do PIB) nin practicamente en ningún país en particular. Asemade o PIB no 2015 foi, en termos reais, inferior ao do 2007 e o desemprego disparouse (10,5% de media). No 2022, aínda que o desemprego baixou a 6,6% de media, o PIB per cápita foi 86% do de 2007 e a débeda total na eurozona equivalía a 89,6% do PIB. Actualmente (2024), e segundo recoñece o propio BCE (Banco Central Europeo), a economía da eurozona está en "recesión técnica". A eurozona insiste en manter os mesmos obxectivos fiscais para Estados con estruturas fiscais e comerciais moi diferentes Logo destes rotundos fracasos as autoridades comunitarias lonxe de sacar as lecturas oportunas optaron por manterse nos seus erros, polo que non resulta arriscado afirmar que se repetirán os fracasos. Así, o ano 2023 pechaba cunhas novas regras fiscais para a eurozona que aínda incluíndo novidades relevantes confirman que aquela segue presa dos seus dogmas. Entre as novidades que se poden considerar positivas está a evidencia de que se trata de regras menos ríxidas dando prazos máis amplos para o cumprimento dos obxectivos e tamén unha maior marxe de manobra aos Estados. Os principios de sempre Pero teiman nos dogmas. Por caso, na arbitrariedade á hora de fixar os obxectivos de déficit e de débeda: por que un tope de déficit de 3% e de débeda de 60% do PIB? Que teñen estas cifras de máxicas? (*). O mesmo cabe dicir sobre o inaudito desprezo aos ciclos económicos: como se poden defender os mesmos criterios fiscais para un ciclo regresivo que para un expansivo? Asemade, e independentemente dunha menor rixidez e unha maior marxe de manobra, segue a teima de manter os mesmos obxectivos fiscais para Estados con estruturas fiscais e comerciais moi diferentes o que resulta un despropósito, pois implica que se seguen favorecendo as diverxencias entre os Estados e as rexións da eurozona. Unha eurozona que, pola contra, precisa con urxencia de fortes e potentes estímulos fiscais, non só por razóns internas senón tamén externas tales como deixar de perder baza no sistema mundial tanto con relación aos Estados Unidos como a China. Coa adopción destes criterios fiscais cabe preguntarse: que vai ser da famosa transición dixital e enerxética? Que pasará co superanunciado e prometido programa Next Generation EU? Paralelamente as autoridades europeas veñen de anunciar que se "está ultimando un novo Plan de Defensa para afrontar os múltiples riscos xeoestratéxicos", o que implicará que parte dos recursos que inicialmente estaban destinados ao programa anteriormente citado (Next Generation EU) non irán destinados a facilitar a transición verde/dixital senón a subvencionar e financiar o sector militar, a poderosísima industria bélica europea. De novo o emprego, o benestar e o medio ambiente volverán ser os sacrificados. Resumindo, as novas regras fiscais volverán fracasar porque non van resolver os reais problemas fiscais da eurozona. Un fracaso que levará a que se prolongue o ciclo recesivo e a que non poucos Estados incumpran os novos obxectivos. (*) Unha aclaración necesaria sobre a arbitrariedade dos criterios fiscais. Contra o que puidese parecer, o obxectivo dun déficit non superior a 3% do PIB non está avalado por ningunha base científica ou experiencia económica. Fixouse no Tratado de Maastrich como se podería ter fixado calquera outro e tivo a súa orixe remota nun gabinete de Miterrand (1981) por iniciativa dun funcionario francés (Guy Abeille) que ideou esa cifra para saír ao paso dunha demanda presidencial. Esa cifra foi posteriormente "comprada" polo Ministro de Finanzas Laurent Fabius (1982) e máis tarde polo Canceller alemán Helmunt Kohl (1991), que a introduciu no Tratado de Maastrich (1992). Por iniciativa de Angela Merkel "traspasouse" ao Pacto de Estabilidade e Crecemento (1997) e xustificouse porque con esa regra "Francia tivera unha boa experiencia" (falso!) ademais de "ser simple e comprensible para todos". Velaí a base científica das regras fiscais da eurozona!