O cinto de ferro da austeridade

O barullo montado polas dereitas extremas españolas (PP/Vox) co gallo primeiro da investidura de Pedro Sánchez como presidente de Goberno e logo coa formación do novo Goberno (PSOE/Sumar) impediu que se debatera, como tería sido mester, sobre algo que no curto prazo vai ser decisivo, como serán as políticas fiscais que no actual marco da Eurozona pensa pór en práctica o novo Goberno de quenda. Un escenario europeo no que os gobernos conservadores e de extrema dereita son unha ampla maioría o que fará aínda mais difícil o inevitable pulso cos ordoliberais que lidera Alemaña, quen xa declararon que, unha vez superada a pandemia, queren que volvan as regras do Tratado de Estabilidade, Coordinación e Gobernanza (TECG) da Unión Económica e Monetaria (UEM) –coñecido como Pacto Fiscal Europeo–. Unhas regras cuxo cumprimento debe ser vixiado polas autoridades europeas –neste caso a Comisión Europea–. Se ben é certo que, co gallo da Covid e a guerra de Ucraína, a Comisión Europea activou unha cláusula de escape das normas fiscais que liberou temporalmente os Estados membros da Eurozona da obriga de cumprir cos obxectivos de déficit (sempre por debaixo do 3% do PIB) e débeda públicos (non superior ao 60% do PIB) fixados no citado TECG, a realidade é que se trata dunha situación excepcional que non anula a realidade duns tratados que limitan as competencias dos Gobernos e os Parlamentos nacionais en temas tan relevantes como as políticas fiscal e monetaria. Algo que non deixa de seren un auténtico atentado á democracia fronte ao cal cabería preguntarse: para que votamos os europeos se, por caso, non podemos decidir sobre temas tan relevantes? Un atentado á democracia que o Goberno español de quenda (PSOE) institucionalizou ao aprobar en setembro de 2011 unha modificación do artigo 135 da Constitución (Art. 135.1: "Todas as Administracións Públicas axeitarán as súas actuacións ao principio de estabilidade orzamentaria") que en definitiva supuxo pór os intereses dos mercados financeiros por riba dos intereses dos cidadáns. Sorprende que o Tribunal Constitucional, tan preocupado na actualidade pola amnistía, non estivera nesas datas preocupado por se esta modificación non supuña crebar algún principio democrático básico como que "todos os cidadáns somos iguais ante a lei" (Art. 14). A citada modificación do artigo 135 (que fai referencia á Débeda Pública) supuxo, a institucionalización en España das políticas austericidas que, como demostra a realidade da UEM nestas últimas décadas, provocan un dobre efecto negativo, político (limitan a soberanía dos Gobernos e os Parlamentos nacionais) e económico (disparan a desigualdade, fan medrar o desemprego, esnaquizan os Estados de benestar, impiden o crecemento económico, provocan déficits que levan a incrementos das débedas e conducen a sucesivas e recorrentes recesións económicas). Por medio do Tratado de Estabilidade da UEM deuse á Comisión Europea o poder de supervisar os orzamentos nacionais, unha cesión de soberanía inaudita O labirinto da débeda A realidade é que as políticas de austeridade forman parte do ADN da Eurozona. A propia adopción do euro como moeda única (Tratado de Maastricht, 1993) supuxo a asunción dunha política monetaria ortodoxa con un banco central (BCE) que, a diferenza da Reserva Federal e do Banco de Inglaterra, non pode comprar directamente bonos dos Estados membros senón que ha de comprarllos á banca privada. Isto supuxo que a función de "creación de diñeiro" quedou nas mans desta última que aproveita "o regalo" para esixir austeridade monetaria, rebaixa salarial e privatización das funcións públicas de benestar (con especial acento no sistema público de pensións). O TECG da UEM (2013) ademais de fixar os ortodoxos criterios fiscais xa subliñados deu á Comisión Europea o poder de supervisar os orzamentos nacionais o que supuxo unha cesión de soberanía inaudita. Un poder que lle permite, por caso, obrigar os Estados da UEM a adoptar axustes fiscais ("austericidio") para así garantirlle ao sector financeiro privado (bancos e fondos) o pago dos bonos, incluso a conta de deprimir a economía. A Comisión Europea, de forma maioritaria e en liña cos axentes financeiros, pensa que para saír de labirinto da débeda os Estados europeos deben seguir a senda da "devaluación interna" (rebaixa salarial, axuste fiscal compulsivo...) para así conseguir que as economías europeas sexan mais competitivas, medren as exportacións e se equilibren as balanzas de pagos. Pero o que realmente sucede é que se debilita a demanda, as economías deprímense, caen os ingresos públicos, dispáranse os déficits e as débedas non paran de medrar, como sucede coa desigualdade. Pero en lugar de rectificar diante destas evidencias, as autoridades europeas (BCE, CE), lideradas por Alemaña, parecen empeñadas en manter "o cinto de ferro da austeridade" que impuxeron os distintos tratados da Unión Económica e Monetaria.