Cadeas de valor, tributación e zonas francas

Todo territorio persegue o reto de cubrir as súas necesidades con recursos propios e ademais poder reter rendas co comercio dos bens e servizos que estes poden xerar. Porén, cada rexión ou Estado posúe só algúns recursos naturais e/ou minerais (non a súa totalidade), polo que precisa doutros dos que non dispón e debe adquirir no mercado. Seguindo este esquema é lóxico pensar que cada territorio empregue os seus talentos e recursos para reter rendas e dinamizar a súa economía. Isto conséguese a través do desenvolvemento do maior número de cadeas de valor, e non da atracción de proxectos illados. A existencia de capital autóctono pode favorecer este proceso mediante o financiamento de iniciativas empresariais locais que se identifican co territorio e se asentan no mesmo. Porén, isto non sempre sucede: é común atopar como investidores foráneos obteñen unha rendibilidade elevada por instalarse no territorio e se serven do sistema para executar a fuga de rendas e minimizar o seu impacto económico positivo nas comunidades locais onde se asentan. Estas situacións de prexuízo territorial precisan do establecemento de normativas que o corrixan. As alternativas son variadas sempre que haxa vontade lexislativa: o cumprimento duns criterios obxectivos e controlables, como ter impacto no desenvolvemento económico local a partir de vínculos comerciais coas empresas da contorna ou a creación dun número de postos de traballo estables na rexión; outra podería ser a través dunha xusta compensación fiscal coa que reter efectivamente a totalidade das rendas tributarias no territorio onde ten lugar a actividade económica. A modo de exemplo, o recadado pola Administración galega por impostos indirectos relacionados coa enerxía apenas supera o 1% da recadación total galega por impostos indirectos, reducíndose dende o 1,27% en 2016 ao 1,02% en 2021. Sen dúbida unha porcentaxe que podería ser potencialmente superior de incluírse a tributación adicional noutros territorios das empresas enerxéticas que explotan os nosos recursos pero con sede social fóra de Galiza. Especialización sectorial Con todo, elevar a fiscalidade normalmente é percibido como un atranco, ou unha barreira que impide a dinamización económica. Polo contrario, a redución e/ou ausencia de fiscalidade adoita ser sinónimo de atracción de investimento e xeración de economía. Nese contexto, e sen esquecer o sentido positivo dos tributos, de redistribución e recadación, cos que dotar de recursos o sector público para poder ofrecer os servizos propios da sociedade do benestar, pódese encadrar a opción das zonas francas: dinamizar o tecido económico dunha rexión para importar e exportar mercadorías a partir da redución da carga impositiva aduaneira. A nivel industrial e económico, pódese asumir que o "modelo Vigo" funciona á hora de asentar e desenvolver cadeas de valor, neste caso a do metal e automoción: unha aposta por que grande investimento estranxeiro lidere unha economía industrial que xera emprego e rendas na contorna socioeconómica onde se localiza, grazas á potenciación do comercio internacional. Unha das opcións da Galiza para asentar a cadea de valor do sector da enerxía pode ser a da creación doutra zona franca no norte galego A atracción vén da man dunha redución/exención tributaria nunha zona delimitada, á que se une unha especialización previa nun sector por parte de empresas locais que foron desenvolvendo os elos da cadea de valor e conformando un ecosistema de especialización. Os riscos veñen da man dun capital que é foráneo e só atende a criterios de rendibilidade, sen raíces co territorio (como Alcoa), ademais de estar moi expostos a posibles roturas de fornecementos, como o de compoñentes en Stellantis. No Estado hai outras seis zonas francas: Sevilla, Barcelona, Santander e Cádiz, na península, e dúas nas Illas Canarias, Tenerife e As Palmas de Gran Canaria. Pois ben, unha das opcións que pode ter Galiza para asentar a cadea de valor do sector da enerxía e aproveitar a súa especialización sectorial pode ser a da creación doutra zona franca no norte galego. Deste modo poderíase dinamizar e atraer investimento estratéxico industrial do ámbito enerxético. O emprazamento semella claro pola especialización de Ferrol na construción de jackets para a eólica mariña ademais da construción naval. Adicionalmente, os dous portos exteriores da Coruña e Ferrol xogarían un papel loxístico chave para o sector, xunto con outras instalacións enerxéticas relevantes como a refinaría ou á zona industrial de As Pontes ou As Somozas con clara especialización no sector enerxético.