A aprobación dun novo sistema de financiamento marca a axenda política galega

O debate sobre o sistema de financiamento vai marcar a axenda política dos vindeiros meses na Galiza e no Estado. A maiores de determinar as súas conclusións finais os instrumentos financeiros das diferentes comunidades para facer fronte ás necesidades da súa cidadanía, vai condicionar de xeito decisivo o nivel de autogoberno de cada unha delas e a súa capacidade para a definición das políticas económicas. A elaboración do novo modelo vaise acometer cando o vixente leva prorrogado desde o ano 2014. Precisamente, as liquidacións das diversas anualidades do sistema de financiamento, particularmente da última referida a 2021, serán o punto de partida para un debate esencialmente político, marcado pola correlación de forzas no Congreso dos Deputados, onde a técnica contábel será empregada como coartada para un debate de fondo ideolóxico. Un modelo en disputa As formacións políticas, institucións e expertos discrepan na súa valoración sobre o sistema de financiamento. Neste sentido, o catedrático de Economía Aplicada da Universidade de Vigo e representante da Galiza na negociación co Estado do modelo de financiamento, Santiago Lago Peñas, considera que “en termos comparados, o sistema actual trata ben a Galiza”. Lago apunta a Nós Diario que “somos a segunda comunidade autónoma de réxime común na que se recoñecen máis sobrecustes pola prestación de servizos polo espallamento ou pola demografía”. Porén, matiza que “o anterior é compatíbel con incidir nas eivas do modelo actual, que nos afectan a todos”, se ben engade que “nós non somos valencianos, murcianos, andaluces ou castelán-manchegos, que se atopan nunha situación comparada mala, sen matices”. A profesora de Organización de Empresas da Universidade de Santiago de Compostela, María Bastida, é da opinión de Lago. Nesta liña, sinala a Nós Diario que “o modelo de financiamento vixente non sendo o mellor para nós tampouco e terribelmente malo” e lembra que “foi unha proposta para revisar cada cinco anos e este leva aprobado desde o ano 2009”. Bastida significa a Nós Diario que “este modelo precisa de axustes para adaptalo as condicións actuais porque as condicións mudan co paso tempo” pero insiste que “non é ningún desastre” e destaca os aspectos positivos que presenta o sistema aprobado polo Goberno do socialista Rodríguez Zapatero. O economista, presidente da Comisión de Economía do Parlamento da Galiza na V lexislatura e autor do libro As contas que nos contan, Xosé Díaz maniféstase moi crítico co actual modelo de financiamento. A este respecto, indica a Nós Diario que “o Estado recadou en impostos na Galiza en 2021 un mínimo de 13.974 millóns mais só transferiu 8.892 millóns de euros, isto é 5.082 millóns de euros menos dos recadados en impostos”. Os datos da liquidación do sistema de financiamento de 2021, último ano con cifras, están na liña doutros exercicios. Así Díaz lembra que “en 2020, a Galiza perdeu 3.994 millóns de euros, após contribuír cun mínimo de 11.938 millóns de euros e só recibir 7.944 millóns de euros” e “en 2019 cantidade achegada por Galiza ao Estado situouse nun mínimo de 13.222 millóns de euros e a recibida en 8.650 millóns de euros”. Consello de Contas Unha parte destas críticas de Díaz son asumidas polo propio Consello de Contas da Galiza. A este respecto, na fiscalización da Conta Xeral galega de 2020, advirte da “insuficiencia do actual modelo para proporcionar os recursos financeiros necesarios para a cobertura das necesidades de gasto que leva a prestación dos servizos da súa competencia”. Na mesma orientación, considera "de urxencia" a aprobación dun novo modelo que solucione estas insuficiencias, "en consonancia cos elementos diferenciais que concorren na prestación dos servizos que realiza a nosa Comunidade Autónoma". Santiago Lago considera que no novo sistema de financiamento “debemos gañar en autonomía financeira, sen perder en nivelación interterritorial. E facer un sistema máis transparente e doado de entender polos cidadáns. Logo veñen algún axustes técnicos na estimación dos custes dos territorios ou na capacidade tributaria”. Ao tempo, opina que se debe ter en conta no debate “o espiñento asunto da débeda acumulada polas comunidades co Tesouro, especialmente por Catalunya e a País Valencià”. María Bastida defende que o debate sobre o novo modelo de financiamento non atenda a criterios políticos e apunta que “se o que o sei vai mover é unha cuestión política non é o axeitado”. Asemade, aposta porque “se impulsen parámetros comúns para as comunidades autónomas, co obxectivo de evitar o dumping fiscal e marcar criterios comúns sobre o custo dos servizos”, “se consideren todos os servizos e non só a sanidade e a educación” e se formule “un sistema de financiamento máis transparente”. Xosé Díaz entende que o actual modelo de financiamento “impide de facto gozar dunha autonomía financeira e dunha política fiscal, normais de todo país” e reclama un “sistema de concerto ou un sistema polo que a Galiza dispoña dunha axencia tributaria propia que recade todos os tributos que implica o sistema fiscal español, con capacidade de lexislación sobre deles, de maneira que todas as fontes de riqueza e patrimonio que se produzan na Galiza, por persoas físicas ou xurídicas, sexan galegas ou non, tributen relixiosamente neste país onde os obteñen”. As razóns para dous modelos de financiamento diferentes para Galiza Santiago Lago, María Bastida e Xosé Díaz replican as dúas posicións enfrontadas no debate sobre o novo modelo de financiamento. Mentres os dous primeiros apostan por manter a Galiza dentro das comunidades do réxime común e afondar nas reformas dentro dese marco, o último reclama un sistema de concerto, baseado nunha relación bilateral entre o Galiza e Estado. Lago considera que Galiza debe esixir do debate do financiamento “a nivelación plena de todos os servizos descentralizados”. Nesta liña, opina que “todas as competencias autonómicas son relevantes, non só o ensino, a sanidade e os servizos sociais”, senón, tamén, “a lingua e a cultura, o litoral, ou o medio rural”. Asemade, defende “mellorar as posibilidade de exercicio da autonomía tributaria, na liña do exposto no libro branco da reforma elaborado en 2017. Os maiores recursos para as comunidades, entre elas Galiza, deberan vir do exercicio da autonomía tributaria estendida e non de meras transferencias da administración central”. Díaz entende que “a elección dun sistema de financiamento dado determina directamente o nivel de autogoberno ao que aspiramos, posto que o financiamento do custo do nivel de autogoberno -das competencias que o integran e o conforman- descansa basicamente no sistema de financiamento polo que se opta ou defende”. Nesta dirección, afirma que “a base dunha autonomía política real aséntase na existencia dunha facenda galega que recade, regule e xestione os tributos”.