Xaquín Marín: "A retranca clásica galega estase a perder"

O humorista gráfico Xaquín Marín Formoso (Ferrol, 1943) vén de engadir un galardón máis ao seu numeroso palmarés. A Deputación da Coruña, a través do departamento de Normalización Lingüística, outorgoulle esta semana o Premio Rosalía de Castro de Lingua "polo seu compromiso continuado, o alcance social do seu traballo e por facer humor gráfico nun contexto histórico de especial dificultade en plena ditadura franquista e en medios de comunicación nos que a presenza do galego era residual", tal e como expuxo o xurado. -Este é un premio máis que engade aos numerosos recoñecemos que posúe. Que sentiu cando llo comunicaron? Sentín a ledicia propia de ter un premio máis e que se lembren dun. Ademais, ao ser un premio pola defensa da lingua, é un extra que se recoñeza ese feito. Cada premio ten algo especial porque é como seguir vivo. -O xornalista Félix Caballero, quen realizou a unha tese sobre a súa obra, di que vostede debería ser considerado "o humorista gráfico galego máis relevante desde Castelao". Félix é un amigo e esaxera, porque despois de Castelao, hai un baleiro moi grande para poder chegar á altura del ou próxima a el. Dentro da nosa historia, poida que eu teña a miña importancia, porque levo moitos anos traballando niso, pero non é máis importante do que realiza outra xente noutros campos. -Fálenos un pouco da súa historia. Que o leva a ser humorista gráfico? Eu realmente ía para ser pintor. Por aquel entón, tropecei con Raimundo Patiño, quen me dixo que o meu debuxo era máis axeitado para o cómic e que este chegaba a máis xente. Entón pasei a este xénero e como era máis sinxelo realizar unha soa viñeta, fun facendo así, até atopar un sitio onde publicalas, que era o máis importante. Despois da entrevista con Patiño en Madrid, púxenme a facer cómics e envieinos a Chan, a única publicación galega que había, e comezaron a publicalos e ademais pagábanos, que era algo insólito. Desde aí comezou todo, logo fun cambiando de publicacións, porque as anteriores ían fechando, e mesmo cheguei a traballar en varios proxectos á vez. -Con todos os anos de traxectoria que acumula, como ve a evolución do humor na Galiza? Non son moi optimista. En canto á técnica, paréceme que foi mellorando moitísimo até o día de hoxe. Existen debuxantes que teñen unha técnica asombrosa, outros quedamos na Idade de Pedra, máis ou menos. Pero en canto á galeguidade do noso humor, é posíbel que se estea perdendo. A influencia dos medios alleos son moitas. Os galegos debíamos ter un xeito de facer humor distinto ao que teñen outros sitios, condicionados pola forma de ser, o idioma, a paisaxe... Pero imos internacionalizándonos, e malia que isto é un éxito en canto a que outros artistas nosos son recoñecidos noutros países, vaise perdendo a esencia galega. A retranca clásica non a entenden demasiado fóra e dentro estase a perder. -Dos innumerábeis traballos que leva realizado ao longo da súa carreira, existe algún ao que lle garde especial agarimo? Quizais gardo máis agarimo a Gaspariño, por ser o primeiro personaxe que fixen, pero xa non o fago, a menos que sexa en ocasións raras, como cando alguén mo pide. O mesmo pasa con Isolino. Estou tan acostumado a debuxalo que, practicamente, sae sen pensalo. -E sempre defendendo o galego, razón pola que se lle concedeu o recoñecemento da Deputación. Creo que hai un problema e é que se está a perder o noso idioma. E esa é unha loita que temos que librar todos os que queremos que non se perda. Aí estou eu lanzando algún debuxo referido á lingua, por iso din que me deron o premio. Hai xente que mesmo me reprocha que publique en galego porque di que non o entende, pero o mesmo podería dicir eu das publicacións que se fan en búlgaro, por exemplo. -Vostede foi o fundador en 1984 do Museo do Humor en Fene, o primeiro da península. Ocorréuseme que non había no territorio nada parecido e que o humor estábase perdendo. Tiven noticia de que debuxos de grandes como Álvaro Cebreiro estaban tirados na redacción do periódico onde publicaba e corrían o perigo de ir ao lixo, e así pasaba con case todos os profesionais. Os debuxos orixinais enviábanse á redacción e estes desaparecían. A min pasoume en La Codorniz. Pensei que había que facer un sitio onde se gardasen e se expuxesen e grazas aos contactos que tiña no Concello de Fene, comezamos realizando isto na súa Casa Cultura, até o día de hoxe. Unha curiosidade é que o museo se atopa no mesmo solo no que eu vivín cando era cativo. A casa onde me criei destruíse e despois construíron o inmóbel da Casa Cultura que agora é o Museo do Humor de Fene.