Vicetto: o esforzo por contarmos cunha Historia de Galiza

Este ano fanse douscentos do nacemento de Benito Vicetto (Ferrol, 24 de maio de 1824). Hoxe este nome pouco ou nada di á maioría da poboación galega, incluída a da súa cidade natal, malia ter sido nela unha auténtica icona social. No parque municipal, o seu busto figura entre os que simbolizan, segundo a oficialidade até os anos da transición ao actual réxime, a identidade da cidade, con Concepción Arenal, Carlos I, Carlos III, o Marqués de la Ensenada, Álvarez de Soutomaior ou Bello Piñeiro. Velaí unha mestura de poder institucionalizado español con contributos autóctonos de maior ou menos conciencia galega. A Historia de Galiza de Vicetto (Tomo I, Ferrol, 1865) non naceu nun contexto de indiferenza e provocou reaccións encontradas. Nos anos finais do reinado de Isabel II era evidente a imposibilidade de superar, desde dentro do réxime, os límites do absolutismo borbónico tradicional. Actuábase como potencia imperialista en América Latina (México e Perú), en Marrocos ou Indo-China, unha forma de exacerbar un patriotismo español en construción. Desviábase así a atención dos verdadeiros problemas internos, derivados da construción dun Estado centralista e capitalista. A confesionalidade relixiosa do Estado era manifesta. A influencia da Igrexa católica na raíña exercíase mesmo a través do confesionario. O réxime tíñase construído desde a represión manu militari de todos os intentos que apostaren por algo diferente á acumulación capitalista, á idea de España nación única, galvanizada polo estado centralista, ou a unha liberdade limitada polo dogma católico. Vicetto quixo dotarnos dunha Historia que dese conta cabal do nosa existencia como pobo galego O noso Vicetto, desde mozo, pertenceu ao campo dos discordantes co réxime. Desde unha posición conscientemente galega e co esforzo dun autodidacta, empeñouse en cubrir unha necesidade cultural vital para un reino arrombado, que se pretendía fagocitar na visión histórica desa nación española oficializada polo poder: dotarnos dunha Historia que dese conta cabal do nosa existencia como pobo galego até entón. Independencia moral Non sería perfecta, pois respondía a un esforzo individual, sen axuda de corporacións e particulares, mais si fundamentada e con recurso a todas as fontes informativas precedentes ás que for quen de chegar. Vicetto, expresando en boa maneira un individualismo algo egocéntrico, curtido nas adversidades, chega a afirmar que, "se o Goberno o as deputacións provinciais me impulsaren a escribir unha historia oficial da Galiza, seríame imposíbel bosquexala sequera, polas restricións con que tería que loitar o vigor da miña intelixencia na emisión das ideas e na exposición dos feitos". Quere elaborala con "toda a miña independencia moral e intelectual, e sen máis auxilio que o de Deus". Un labor titánico: nada menos que historiar catro mil anos. Ante a queixa dos xornais neocatólicos da Corte por o concello de Ferrol, con 25 exemplares; o da Coruña, con 50, e a deputación provincial, con 300, se subscribiren á Historia, malia atentar contra o dogma católico, Vicetto presume de non as necesitar para a súa obra saír adiante, pois asegura gozar do amparo do público da súa cidade natal, de Galiza, España e América. Non só houbo balbordo fenomenal, senón continuos ataques a Vicetto na prensa neocatólica da Corte ao longo de todo 1867. No Tomo II, aparecido en 1866, na parte dedicada ao reino suevo, informando do casamento do rei Remismundo coa filla do rei godo Teodorico, fala de como aquel abrazou o arrianismo no 465, a seita que dominaba entre os godos. E aproveita para, dentro do debate sobre a divindade ou non de Cristo, expor as súas ideas sobre Deus. Tachadas de panteístas ou priscilianistas, foron condenadas por anti-católicas, primeiro polo bispo de diocese de Mondoñedo e logo polo arcebispo de Santiago. O primeiro, en circular asinada o 14 de agosto de 1867, após informar de todas as advertencias e ameazas que lle fixera a Vicetto para retractarse, con resultado negativo, declara: "Prohibimos a todos los fieles de nuestra diócesis la retención y lectura de la expresada Historia de Galicia, mandando a los que la tengan que la entreguen a los respectivos párrocos". Co arcebispo mantivo mesmo un debate epistolar, que acabou facendo público, como epílogo, na edición do Tomo III da Historia de Galicia, 1867. A represión gobernativa non se fixo esperar: a petición da autoridade eclesiástica prohibiuse que se continuase coa publicación da Historia de Galicia. Vicetto emigrou a Madrid en procura de traballos literarios. Afortunadamente, chegaría pronto a revolución de setembro de 1868.