Semente de mencer

"Escoita, irmao, as miñas verbas: / son sinxelas e impuras / como as verbas feridas / co coitelo dos beizos, cada día", versos do Mar Maior, de Manuel María, cos que abría Darío Xohán Cabana Verbas a un irmao (1970) e aos que contestaría: "Que importa que nos maten / se deixamos semente de mencer?". Sintagma co que titula Anxo Angueira o primeiro volume da edición da obra poética, que comprende os volumes editados dende aquela data deica 2006. "Poboada de flores de aceiro e en galego literario rico, aberto e poderoso, a poesía de Darío, ollada desde hoxe, convídanos a facer memoria das grandes encrucilladas do noso tempo, especialmente as que el viviu en primeira persoa", subliña o editor, quen estabelece unha tipoloxía esteada en ciclos poéticos. Darío Xohán Cabana Do primeiro, so influxo do autor da Casa de Hortas, formarían parte Home e terra ou o Romanceiro da Terra Chá. Sucederíao, ao abeiro da súa chegada a Vigo, o iniciado con Mortos porque Galicia viva (1974), influído por Méndez Ferrín, e do que forman parte Amor e tempo liso e Patria do mar. Ao terceiro, nos oitenta, pertence o sonetario A fraga amurallada, época de fondo saibo clásico de quen traduciu o Cancioneiro, de Petrarca, e a Divina Comedia e Vida Nova, de Dante. Dende os noventa, no cuarto ciclo, acada forte impronta a finitude, en Canta de cerca a morte (1994) ou Cabalgada na brétema (2006): "O mundo chámase carballo. / Podía ser / abedueira, chopo, / capudre, castiñeiro, / sobreira, virgondoiro, / teixo sombrío ou freixo de tríplice raíz. / Pero non, / o mundo chámase carballo/desde que o mundo é mundo". A mesma semente que estruma os versos do Darío agroma tamén na voz de denuncia do xenocidio sionista contra o pobo palestino presente noutras publicacións. Contra o xenocidio En Contra humana parte, a sabedoría poética de Pilar Pallarés ergue unha mensaxe alegórica para decodificar e reconstruír entre o aniquilamento da borralla dos cascallos o alento de dignidade dun pobo mutilado. Non hai resposta racional para "Como dilucidar o que é seitura/ e o que é decapitación?". Nin ningunha fe que dea esperanzas: "Oxalá poidas crer no Paraíso de Allah, nado do seu corazón misericordioso / agora que o odio incendia o corazón de seres des-humanos / des-prendidos da misericordia e da piedade, / de toda forma de amor, des-prendidos da árbore da vida / como follas podres, / ou follas que foron gangrenando, / ou follas-gume, follas-guillotina, follas enferruxadas / que seccionan de vez a noz dos homes, / os beizos enxoitos de sede das mulleres / e as extremidades superiores dos nenos". Nakba, de Patricia Torrado, inclúe a tradución ao árabe –de Omneia Sadek El Shahat–. Ilustrado por Reem M Al-Arqan, conta cun limiar de Nasser Rabah e iníciase coa cita de Fadwa Tuqan "Ser palestina é porfiar en vivir,/ mesmo mentres te matan". De aí que "Esa flor, pálida e sinxela / foi antes un cativo / cunha bala no peito. // Esa flor, pálida e sinxela/ nunca formaría parte/ dun ramo dunha noiva./ Agora é insultante pensar/ nun matrimonio, un bouquet, / na felicidade. // Esa flor, pálida e sinxela/ é a resistencia dun pobo / a ser aniquilado". O vieiro poético formula a dimensión acaída do horizonte da dignidade En Tempo de correspondencia, de Xesús Fraga e Xerardo Quintiá, inclúense, deste, os seguintes versos: "Polas mans das nais que parten a terra / e buscan nas raíces sagradas // da figueira I as da froita / apedrada dos seus ventres // EU IMPLORO / INUTILMENTE / POLA VIDA". Con Baldo Ramos o autor de Friol responsabilízase de Umbilical, onde flúen e conflúen dúas voces entre unha escrita que reintegra a esencia do máis transcendente: "Escribo sen máis norma que o tempo que me queda e a conciencia de non ser dun lugar senón dunha ausencia, esa patria común que nos xunta cada vez que conxugo o verbo desaparecer". Con réplica: "Pola noite a casa / navega por prados de estrelas verdes // fala cos mortos / e atraca coa primeira luz / nas palabras que deixaches / a medio escribir / no interior do círculo". E contrarréplica: "O poema non é un espazo de reconciliación co pasado. / É unha apelación. Unha distancia". Dende o eido íntimo, n'A caligrafía das espigas, de Carlos Negro, fabúlase coa posibilidade da evolución natural: "Ti segues a ser a nena do cesto / ela a anciá do mantelo negro". Se ben "a memoria non se derruba con escavadoras nin a alegría se impón pola forza / o poema resiste cando non renega do corpo e deixa ir o que manca / sen erguer a voz nin forzar o xesto". E é que o vieiro poético formula a dimensión acaída do horizonte da dignidade. Aquel no que se fai posíbel que a condición humana posúa o folgo necesario para o propio alento, para que nel se exprese a espiral da auténtica realización.