A revolta de Montefurado

Viaxamos até o río Sil no concello de Quiroga e propomos desta volta unha ruta circular, aínda que sería máis acertado dicir que ten forma de bágoa. Sete quilómetros e medio que parten da aldea de Montefurado para coller logo as pistas que acompañan a revolta que fai o río Sil na que os romanos furaron o túnel que desde aquela dá nome á zona. Aldea de Montefurado Visita obrigada para calquera que goste da arquitectura popular ou da relixiosa, ben ao comezo ou ao remate do paseo. A aldea está construída sobre unha explotación aurífera. Para facerse co ouro empregábase o método da ruína montium ou arrugia, que consistía en realizar galerías horizontais e verticais nas que se provocaba unha forte inundación que derrubaba o monte. Logo, para extraer o prezado mineral con máis facilidade, a mestura de pedras e terra levábase até as canles de lavado en que se procuraba o ouro. Na entrada de Montefurado aínda se poden observar as pegadas que esta práctica mineira deixou sobre o lugar. Outro aspecto da arquitectura popular para admirar é a construción das casas, mais tamén dos valados ou cortes, en que se mesturan as pedras planas de xisto coas redondas ou ovaladas moldeadas polo río. Unha fermosura de combinacións de formas e de cores que dan pistas do substrato da zona, que se pode ir descubrindo a cada paso polas rúas da aldea. Outro elemento para admirar son os esgrafiados ou mouriscos, técnica de reboco das paredes que xogando coas capas de barro e cal dá como resultado atractivos deseños que adornan as casas. Na aldea hai unha intervención efectuada polo Consorcio da Ribeira Sacra que pretende recuperar esta técnica e ligala ao desenvolvemento turístico. Trátase da ‘casa do carteiro’, que ten na fachada que dá ao camiño un reboco con perpiaños finxidos e outro cara á fonte con esgrafiados de deseños lenticulares. Porén, a obra que máis sobresae é a igrexa de San Miguel. O que máis resalta do templo son as súas dimensións e a súa cor. Esta última débese á oxidación producida polas impurezas metálicas da ‘pedra cabeleira’ que é a rocha coa que se construíu. De estilo barroco, destaca a súa elegancia arquitectónica e o seu tamaño. Foi lugar de culto moi importante no seu momento por atoparse no Camiño de Inverno a Santiago de Compostela e estase a recuperar na actualidade. Sabor agridoce deixa esta visita pola cantidade e diversidade de patrimonio pero polo pésimo estado de conservación do seu conxunto que ben merecería unha intervención integral. O monte furado A aldea que deixamos atrás debe o seu nome ao gran burato que os romanos construíron na parte máis estreita da revolta que fai o río Sil na Pena do Corvo. Unha vez realizada esta obra duns 120 metros de longo e 20 de ancho, o río tomou ese atallo que permitiu explotar o ouro do seu leito e empregalo para aproveitar os sedimentos. Na actualidade o túnel ten pouco máis de 50 metros debido ao derrubamento producido en 1934. No inverno, cando hai enchentes, pódese apreciar aínda como era o fluír natural do Sil, xa que o túnel construído non permite o paso de todo o caudal do río que recupera o seu camiño orixinal. Do patrimonio cultural ao natural Se o patrimonio material construído é variado, os valores naturais da zona son enormes. Continúa a ruta baixando pola estrada até chegar a unha pequena ponte con varandas de ferro. Porén, non hai que ter présa. É un bo lugar, a ponte, para parar un intre e atender a biodiversidade. Cun pouco de sorte poderemos observar o picapeixe, lavancos ou bandos de úbalos bulideiros que no inverno se alimentan nos ameneiros. Se abrimos as orellas seguro que escoitamos o petar do peto real, o paporroibo ou o merlo en calquera época do ano ou o variado cantar da folosa amarela e o reiseñor se facemos o camiño nos meses cálidos. Cruzada a ponte collemos a pista de terra á esquerda e baixo unha grande sobreira comezamos a subir. A ruta pola retorta do Sil é unha colaxe de árbores e micro paisaxes. Pódense atopar cultivos con vides, oliveiras e castiñeiros, pero tamén bosque de ribeira e monte baixo cunha gran cantidade de especies arbóreas. Se temos na casa unha guía de árbores da Galiza e queremos darlle bo uso é o lugar; salgueiros, aciñeiras, ameneiros, sobreiras, castiñeiros e oliveiras son só algunhas das especies a descubrir. Outro tanto no referido á flora máis miúda; lavanda, torvisco, rañacús e estebas dan unha idea da diversidade natural do espazo ao tempo que enchen de recendos e cor o camiño. Pola mesma pista bordeamos o meandro e ao chegar ao alto atopamos unha zona cunha boa cantidade de oliveiras das que se recollen as olivas para elaborar o prezado e saboroso aceite de Quiroga. Estamos xa na parte alta da ruta e podemos gozar dunha panorámica do meandro que intuímos baixo a orla do bosque de ameneiros. Na baixada comezan a aparecer vides, entre as que mesmo podemos atopar algunha amendoeira. Ao chegar ao fondo do camiño, imos dar co vello leito do río que podemos cruzar pola pista que deixa unha gran lagoa á esquerda. Se facemos o paseo no verán, pode que escoitemos barullo na auga, non hai que asustarse. É unha colonia de sapoconcho riscado que alí habita e ante a nosa presenza escorrentan como poden, saltando á auga desde o alto das rochas e troncos nos que se solean, semellando que alguén está a tirar pedras á poza. Nese mesmo lugar, achegándonos á auga, poderemos observar grandes cantidades de especies invasoras como caranguexos americanos ou gambusias. Na subida, de novo baixo sobreiras, á beira do camiño hai gran cantidade de buracos con excrementos, son indicios da presenza do teixugo do que tamén poderemos atopar as súas características pegadas. Unha vez chegamos á estrada asfaltada recoñeceremos o camiño polo que xa pasamos e que só teremos que desandar até a aldea de Montefurado da que partimos.